126
Masalalar yechish
Darslik: 4-qism, 126-dars, 55–57-betlar
MaqsadMasalalar yechish: hajmli shakllarni to‘plamlarga ajratish, shakllar to‘plamining qismini topish, sirt yuzi va ma’lumotlar bo‘yicha masalalar.
Yangi so‘zlar
to‘plam · setelement · elementhajmli shakl · solid shapeegri sirt · curved surface
Tushuntirish
Hajmli shakllarni belgilariga ko‘ra to‘plamlarga ajratish mumkin: faqat tekis yoqlari bor shakllar (kub, prizma, piramida) va egri sirtli shakllar (shar, silindr, konus). Shakllar to‘plamining qismini topish uchun sonning qismini topish qoidasidan foydalanamiz. Piramida yoki prizmaning to‘la sirtini topishda barcha yoqlar yuzlarini qo‘shamiz. Har bir masalada avval nimani topish kerakligini aniqlab, keyin ifoda tuzamiz.
Namunalar
To‘plamda 60 ta shakl bor: 1/4 qismi kub, 1/3 qismi shar. Kublar 60 : 4 = 15 ta, sharlar 60 : 3 = 20 ta, boshqa shakllar 60 − 15 − 20 = 25 ta.
{kub, shar, konus, piramida, silindr} to‘plamida egri sirtli shakllar: shar, konus, silindr – 3 ta element.
Sinfda faoliyat
«Ikki savat»: o‘qituvchi stolga turli buyumlarni qo‘yadi (quti, to‘p, stakan, qog‘oz qalpoq, kubik). Bolalar ularni «faqat tekis yoqli» va «egri sirtli» to‘plamlarga ajratadi va har bir to‘plamda nechta element borligini aytadi.
Mashq
1
{kub, shar, prizma, konus, piramida, silindr} to‘plamidan faqat tekis yoqli shakllarni ajrating. Ular nechta?
kub, prizma, piramida – 3 ta
2
Do‘konda 120 ta o‘yinchoq shakl bor: 1/4 qismi kub, 1/5 qismi piramida, qolganlari shar. Sharlar nechta?
66
3
To‘rtburchakli piramidaning asosi 25 cm², har bir yon yog‘i 20 cm². 3 ta shunday piramida sirtining umumiy yuzi necha cm²?
315
4
Uch minoraning balandligi 120 m, 85 m va 64 m. Eng baland minora eng pastidan necha metr baland?
56
5
Velosipedchi tepalikka 18 km yo‘lni 2 soatda chiqdi, pastga esa 1 soatda tushdi. Chiqishdagi tezligi necha km/h?
9