ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi4-sinf · 33-hafta

Tog‘larimizda vulqon bormi?

🎤 Muxbir savoli: Bizning tog‘larda vulqon bormi va O‘zbekistonda qanday tabiiy xavflar bo‘ladi?

Tabiiy fanlar

Dushanba: tog‘ yoki vulqon?

Dushanba kuni tabiiy fanlar darsida Yer o‘z o‘qi atrofida taxminan 24 soatda bir marta aylanishi o‘rganildi: Quyoshga qaragan tomonda kunduz, teskarisida kecha. Yer Quyosh atrofini bir yilda aylanadi, o‘qi qiya bo‘lgani uchun fasllar almashadi. Opa tabiatdagi tez o‘zgarishlarni sanadi: zilzila, , sel, bo‘ron. Vulqon — yer ostidagi erigan tog‘ jinsi (magma) otilib chiqadigan joy; yer yuziga chiqqan magma — lava. Zarina so‘radi: «Bizning tog‘larda ham vulqon bormi?» Malika savol yozdi, gipotezasi: «Tog‘ bor joyda vulqon ham bor.»

Topshiriq: Nega Yerning bir tomonida kunduz, ikkinchisida kecha bo‘ladi?

📰 Fakt: Vulqon — yer ostidagi erigan tog‘ jinsi (magma) otilib chiqadigan joy; yer yuziga chiqqan magma lava deyiladi.

Matematika

Qog‘oz vulqon

Malika vulqon modelini qog‘ozdan yasamoqchi bo‘ldi: u konus shaklida. — asos doira va yon sirt — . Sektorning uzunligi konus asosi aylanasining uzunligiga teng. Doirani 8 ta teng sektorga bo‘lsa, ularning yuzlari teng; 5 tasi butun doiraning 5/8 qismi. Malika shu 5/8 qismni o‘rab, konus hosil qildi: yoyi asos aylanasiga yopildi. Keyin Nodira opa shakllarni to‘plamlarga ajratdi: tekis yoqli (kub, prizma, piramida) va egri sirtli (shar, silindr, konus). 12 ta shakldan 1/3 qismi konus bo‘lsa, 12 : 3 = 4 ta konus.

Topshiriq: Qaysi shakl egri sirtli?

Ingliz tili

Seshanba: fasllar

Seshanba kuni ingliz tili darsida O‘zbekistondagi fasllar haqida o‘qishdi: yoz — issiq va quruq, qish — sovuq, ba’zida qorli; bahor va kuz — iliq yoki salqin. Tog‘larda qish uzoq davom etadi va qor ko‘p yog‘adi. Savol: «Is it snowy in your country?» — «Yes, it is, in winter.» yoki «Not often.» Fasllar oldidan «in» ishlatiladi: in winter, in summer. Anvar yozdi: «In winter it is snowy in the mountains. In spring the snow melts.» Malika bu gapni qo‘shib yozdi: bahorda erigan qor suvi tog‘ jilg‘alariga tushadi. Keyingi savol tug‘ildi: bu suv nima qiladi?

Topshiriq: Gapni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.

So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing

Itissnowyinwinter.

O‘qish savodxonligi

Ma’lumotni tekshirish

O‘qish darsida «Tabiat mo‘jizalari» matni haqida gaplashishdi: unda Katta kanyon, Amazonka, Everest, Viktoriya si va Sahroyi Kabir bor. Uni ko‘chirib o‘tirmadi. Matnda sharshara Janubiy Amerikada deb yozilgan, lekin bu xato: u Afrikada, Zambezi daryosida. Malika atlas va ishonchli ensiklopediyada tekshirdi — Afrika ekan! — issiq cho‘lda havo qatlamlari tufayli ko‘rinadigan xayoliy manzara. Umida Abduazimovaning «Mo‘jiza» she’ri haqida: urug‘ning unib chiqishi, tomchisi ham mo‘jiza; ma’nodosh so‘zlar — ajoyib, g‘aroyib. Tog‘ yoki cho‘lga faqat kattalar bilan, suv va mos kiyim bilan boriladi.

Topshiriq: Ma’lumot noaniq tuyulsa, nima qilamiz?

Ona tili

Chorshanba: imlo

Chorshanba kuni ona tili darsida fe’l yasovchi qo‘shimchalarning imlosini o‘rganishdi. -la, -lan, -lash, -sira, -illa asosga qo‘shib yoziladi: toza — tozala, yaxshi — yaxshilan, ko‘mak — ko‘maklash, uyqu — uyqusira, taq — taqilla, gul + la = gulla (ikkita l). Tutuq belgisi saqlanadi: ta’rif + la = ta’rifla. O‘tgan zamon: ek — ekkan, chiq — chiqqan, oq — oqqan, kel — kelgan, yog‘ — yog‘gan. Fe’l ni kelishik bilan oladi: nimani yozdi? qayerga bordi? qayerda o‘ynadi? qayerdan keldi? Malika yozdi: «Yomg‘ir derazani taqilladi, tog‘lar gulladi.»

Topshiriq: «Gul» asosiga -la qo‘shilsa, qanday yoziladi?

Texnologiya

Chiroq va batareya

Chorshanba kuni texnologiya darsida yoritish tarixini o‘rganishdi. Qadimda odamlar gulxan, mash’al va moy bilan yoritgan. 1780-yillarda shveysariyalik olim Ami Argan moy ni yaxshiladi: quvursimon pilik va shisha qalpoq qo‘ydi. Darslikda uning sanasi xato ko‘rsatilgan, Malika ensiklopediyada tekshirib, to‘g‘risini topdi. 1870-yillarda Lodigin va Edison cho‘g‘lanma larni yaratdi. Svetodiodli lampa bir xil yorug‘lik uchun ancha kam elektr sarflaydi. larni oddiy axlatga tashlamaymiz, yoqmaymiz, ochmaymiz — yig‘ish joyiga topshiramiz. Tugmasimon batareyani yutib yuborish juda xavfli!

Topshiriq: Ishlatilgan batareya bilan nima qilamiz?

MAKTAB
Tabiiy fanlar

Payshanba: qutqaruvchi

Payshanba kuni maktabga qutqaruvchi keldi va Malikaga intervyu berdi. «O‘zbekistonda faol vulqon yo‘q, — dedi u. — Tog‘ vulqon degani emas. Lekin zilzila bo‘lib turadi: bu litosfera plitalarining harakatidan yerning silkinishi. Sel ham bo‘ladi.» Malikaning gipotezasi rad etildi. Keyin mashq: paytida mustahkam stol tagiga o‘tamiz, boshni himoya qilamiz, deraza va tokchadan uzoq turamiz, silkinish tugagach binodan tinch chiqamiz. Bo‘ron paytida uyda qolamiz. Hamma jiddiy mashq qildi, hech kim shoshilmadi.

Topshiriq: Zilzila paytida nima qilamiz?

📰 Fakt: O‘zbekistonda faol vulqon yo‘q, lekin zilzila (plitalar harakatidan) va sel bo‘lib turadi; tog‘ vulqon degani emas.

Tabiiy fanlar

Sel modeli

Qutqaruvchi selni ham tushuntirdi: — kuchli yomg‘ir yoki qorning tez erishi tufayli tog‘ jilg‘alarining loy va tosh bilan shiddat bilan oqishi. Bolalar lagan ichida model yasadi: qiya tomoniga qum va mayda toshlarni tekis yoyib, ustiga bir stakan suv sekin quydi — suv asta sizdi. Keyin bir stakan suvni birdan quydi: loy va toshlar pastga qarab oqdi. Malika xulosa qildi: suv ko‘p va tez kelsa, sel kelishi mumkin. Tog‘ jilg‘alari yaqiniga bahorda va yomg‘irdan keyin bormaymiz.

Topshiriq: Modelda nima sel hosil qildi?

📰 Fakt: Sel — kuchli yomg‘ir yoki qorning tez erishidan tog‘ jilg‘alarining loy va tosh bilan shiddat bilan oqishi.

Matematika

Juma: takrorlash va burchaklar

Juma kuni bobni takrorlashdi. Asosi n-burchak bo‘lgan prizmada n + 2 yoq, 3n qirra, 2n uch; piramidada n + 1 yoq, 2n qirra, n + 1 uch. Oltiburchakli prizmada 8 yoq, 18 qirra, 12 uch. Keyin larni solishtirdi: biri ikkinchisining ustiga qo‘yiladi — uchlari bir nuqtaga, bir tomoni bir chiziqqa tushsin. Qolgan tomon ichkarida qolsa, o‘sha burchak kichik. To‘g‘ri burchakdan kichik burchak — , katta (yoyiqdan kichik) — . Tomonlari bir to‘g‘ri chiziqni hosil qilsa — yoyiq burchak. Malika vulqon modelining yon qiyaligini o‘lchadi: o‘tkir burchak.

Topshiriq: To‘g‘ri burchakdan kichik burchak qanday ataladi?

Tabiiy fanlarO‘qish savodxonligi

Maqola chiqdi!

Juma kuni «4-B xabarlari»da maqola chiqdi. Malika yozdi: «Gipotezam noto‘g‘ri chiqdi: tog‘ — vulqon degani emas. Bizda faol vulqon yo‘q, lekin zilzila va sel bo‘ladi.» Maqola oxirida u zilzila qoidalarini va qaysi faktni qayerdan tekshirgani — atlas, ensiklopediya, qutqaruvchi bilan suhbat — ko‘rsatdi. Nodira opa aytdi: «Haqiqiy muxbir manbani ham yozadi.» Zarina qog‘oz vulqonni gazeta yoniga qo‘ydi, Anvar esa yoniga «Eslatma: tog‘ jilg‘asi yaqiniga bormang» deb yozdi.

Topshiriq: Qaysi fakt «tog‘ bor joyda vulqon bor» gipotezasini rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 6 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliO‘qish savodxonligiIngliz tiliTabiiy fanlarTexnologiya

0 / 13 yulduz

4-B xabarlari

Tog‘ vulqon degani emas

Vulqon — yer ostidagi erigan tog‘ jinsi (magma) otilib chiqadigan joy. O‘zbekistonda faol vulqon yo‘q, tog‘lar bor bo‘lsa-da. Lekin zilzila bo‘ladi: u litosfera plitalarining harakatidan yerning silkinishi. Bahorda qor tez erisa yoki kuchli yomg‘ir yog‘sa, tog‘ jilg‘alarida sel kelishi mumkin. Zilzilada stol tagiga o‘tamiz, boshni himoya qilamiz va silkinishdan keyin binodan tinch chiqamiz.

— Malika, yosh muxbir

Tekshirilgan faktlar

  1. Vulqon — yer ostidagi erigan tog‘ jinsi (magma) otilib chiqadigan joy; yer yuziga chiqqan magma lava deyiladi.
  2. O‘zbekistonda faol vulqon yo‘q, lekin zilzila (plitalar harakatidan) va sel bo‘lib turadi; tog‘ vulqon degani emas.
  3. Sel — kuchli yomg‘ir yoki qorning tez erishidan tog‘ jilg‘alarining loy va tosh bilan shiddat bilan oqishi.

Yulduzli savollar

  1. Asosi 6 burchakli piramidada nechta yoq bor?

  2. Viktoriya sharsharasi qaysi qit’ada joylashgan?

  3. O‘ylab ko‘r: nega sel ko‘pincha bahorda yoki kuchli yomg‘irdan keyin bo‘ladi?

Hikoyadagi darslar