91
Aralash kasrlarni qo‘shish va ayirish
Darslik: 3-qism, 91-dars, 63–65-betlar
MaqsadAralash kasrlarni qo‘shish va ayirish (kasr qismlar yig‘indisi 1 dan oshmaganda): butun va kasr qismlar alohida hisoblanadi.
Yangi so‘zlar
butun qism · whole partkasr qism · fraction partalohida · separatelyyig‘indi · sum
Tushuntirish
Aralash kasrlarni qo‘shish uchun butun qismlarini alohida, kasr qismlarini alohida qo‘shamiz: 2 3/8 + 4 2/8 = (2 + 4) + (3/8 + 2/8) = 6 5/8. Ayirishda ham xuddi shunday: 7 5/9 − 4 2/9 = (7 − 4) + (5/9 − 2/9) = 3 3/9. Butun songa kasr qo‘shsak, kasr shu sonning yoniga yoziladi: 4 + 3/7 = 4 3/7.
Namunalar
3 2/9 + 4 5/9 = 7 + 7/9 = 7 7/9.
8 7/10 − 3 4/10 = 5 + 3/10 = 5 3/10.
Sinfda faoliyat
«Butun va kasr»: kartochkalarning bir qismida butun sonlar, boshqasida kasrlar yozilgan. Bolalar ikkita kartochka juftini tanlab, aralash kasrlarni tuzadi, qo‘shadi va ayiradi.
Mashq
1
3 2/9 + 4 5/9 ni hisoblang.
7 7/9
2
8 7/10 − 3 4/10 ni hisoblang.
5 3/10
3
9 5/6 − 5/6 ni hisoblang.
9
4
Bir kitobning massasi 2 3/10 kg, ikkinchisiniki 1 4/10 kg. Ikkalasi birga necha kilogramm?
3 7/10
5
Idishda 5 3/8 l sharbat bor edi. 2 1/8 l ichildi. Qancha sharbat qoldi (l)?
3 2/8