74
Ulush va qismlar
Darslik: 3-qism, 74-dars, 10–12-betlar
MaqsadUlush tushunchasi: butunning teng qismlaridan biri; ulushning nomi; bir necha ulushdan iborat qism.
Yangi so‘zlar
ulush · sharebutun · wholeqism · partteng qism · equal part
Tushuntirish
Butunni teng qismlarga bo‘lsak, har bir qism ulush deyiladi. Ulushning nomi butun necha qismga bo‘linganiga bog‘liq: 2 qismga – ikkidan bir (yarim), 4 qismga – to‘rtdan bir, 10 qismga – o‘ndan bir. Sonning qismi bir necha ulushdan iborat bo‘lishi mumkin. Uni ikki qavatli yozuv bilan yozamiz: chiziq ostida butun necha qismga bo‘lingani, chiziq ustida shu qismlardan nechtasi olingani. Masalan, 3/4 – to‘rtdan uch.
Namunalar
Shokolad 8 ta teng bo‘lakka bo‘lingan. Bitta bo‘lak – 1/8 (sakkizdan bir), 3 ta bo‘lak – 3/8.
Doira 5 ta teng qismga bo‘lingan, 2 tasi bo‘yalgan. Bo‘yalgan qism – 2/5, bo‘yalmagan qism – 3/5.
Sinfda faoliyat
«Buklab ulush ol»: har bir bola qog‘oz varag‘ini 2, keyin 4, keyin 8 teng qismga buklaydi, bukilgan chiziqlar bo‘ylab ochib, bitta ulushni va bir necha ulushni bo‘yaydi hamda ularning nomini aytadi.
Mashq
1
1 kg shirinlik 4 ta teng qismga bo‘lindi. Bitta qism necha gramm?
250
2
Chizmada 12 ta teng katak bor, 5 tasi bo‘yalgan. Bo‘yalgan qism qanday kasr bilan yoziladi?
5/12
3
1 m ning o‘ndan bir ulushi necha detsimetr?
1
4
Savatda 9 ta meva bor: 4 ta olma va 5 ta nok. Olma mevalarning qanday qismini tashkil qiladi?
4/9
5
3/8 kasrni so‘z bilan o‘qing.
sakkizdan uch