Yaxlitlash: yuzliklar, berilgan xona, ortig‘i va kami bilan; yig‘indini chamalash
Darslar 63–67 · 5 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
64
Qiymatlarni chamalash
Darslik: 2-qism, 64-dars, 78–80-betlar
MaqsadQiymatlarni chamalash: yig‘indining quyi va yuqori chegarasi.
Yangi so‘zlar
chamalash · estimatingquyi chegara · lower boundyuqori chegara · upper boundqo‘pol xato · gross error
Tushuntirish
Hisoblashdan oldin natijani chamalab qo‘ysak, qo‘pol xatoni topamiz. Yig‘indini chamalashda har bir qo‘shiluvchidan kichikroq yaxlit sonlarni qo‘shib quyi chegarani, kattaroq yaxlit sonlarni qo‘shib yuqori chegarani topamiz: 263 + 538 uchun 200 + 500 = 700 va 300 + 600 = 900, ya’ni 700 < 263 + 538 < 900. Yig‘indini yaxlitlab ham baholash mumkin: 3 874 + 2 126 ≈ 4 000 + 2 000 = 6 000.
238 ≈ 240
Orttirib yaxlitlash: katta yaxlit songa
🍑 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Sotuvchi 18 ta shaftoli va 31 ta o‘rik sanadi. Tez tekshiruv: jami 10 + 30 = 40 dan ko‘p, 20 + 40 = 60 dan kam.
Kim ishlatadi
Kassirlar, muhandislar
Bugun sinab ko‘ring
Aniq qo‘shmasdan 29 + 52 yig‘indisi qaysi sonlar oralig‘ida ekanini ayting.
Namunalar
263 + 538: quyi chegara 200 + 500 = 700, yuqori chegara 300 + 600 = 900; aniq yig‘indi 801.
31 480 + 14 260 < 40 000 + 20 000 = 60 000, shuning uchun 65 000 so‘m to‘g‘ri bo‘lishi mumkin emas.
Sinfda faoliyat
«Avval taxmin»: hisoblashdan oldin yig‘indining quyi va yuqori chegarasini yozing, keyin aniq hisoblab, u oraliqda ekanini tekshiring.
Mashq
1
263 + 538 yig‘indisining quyi chegarasini toping (200 + 500).
700
2
263 + 538 yig‘indisining yuqori chegarasini toping (300 + 600).
900
3
Oila gaz uchun 31 480 so‘m va suv uchun 14 260 so‘m to‘lashi kerak. Kassir jami 65 000 so‘m dedi. Yuqori chegara 40 000 + 20 000 bo‘lsa, kassir to‘g‘ri aytdimi?
Yo‘q, yig‘indi 60 000 dan kam
4
3 874 + 2 126 yig‘indisini har bir sonni minglikkacha yaxlitlab chamalang.