☰ Mundarija · Matematika

Yaxlitlash: yuzliklar, berilgan xona, ortig‘i va kami bilan; yig‘indini chamalash

Darslar 63–67 · 5 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
64

Qiymatlarni chamalash

Darslik: 2-qism, 64-dars, 78–80-betlar
MaqsadQiymatlarni chamalash: yig‘indining quyi va yuqori chegarasi.
Yangi so‘zlar
chamalash · estimatingquyi chegara · lower boundyuqori chegara · upper boundqo‘pol xato · gross error
Tushuntirish

Hisoblashdan oldin natijani chamalab qo‘ysak, qo‘pol xatoni topamiz. Yig‘indini chamalashda har bir qo‘shiluvchidan kichikroq yaxlit sonlarni qo‘shib quyi chegarani, kattaroq yaxlit sonlarni qo‘shib yuqori chegarani topamiz: 263 + 538 uchun 200 + 500 = 700 va 300 + 600 = 900, ya’ni 700 < 263 + 538 < 900. Yig‘indini yaxlitlab ham baholash mumkin: 3 874 + 2 126 ≈ 4 000 + 2 000 = 6 000.

Namunalar
263 + 538: quyi chegara 200 + 500 = 700, yuqori chegara 300 + 600 = 900; aniq yig‘indi 801.
31 480 + 14 260 < 40 000 + 20 000 = 60 000, shuning uchun 65 000 so‘m to‘g‘ri bo‘lishi mumkin emas.
Sinfda faoliyat

«Avval taxmin»: hisoblashdan oldin yig‘indining quyi va yuqori chegarasini yozing, keyin aniq hisoblab, u oraliqda ekanini tekshiring.

Mashq
1
263 + 538 yig‘indisining quyi chegarasini toping (200 + 500).
2
263 + 538 yig‘indisining yuqori chegarasini toping (300 + 600).
3
Oila gaz uchun 31 480 so‘m va suv uchun 14 260 so‘m to‘lashi kerak. Kassir jami 65 000 so‘m dedi. Yuqori chegara 40 000 + 20 000 bo‘lsa, kassir to‘g‘ri aytdimi?
4
3 874 + 2 126 yig‘indisini har bir sonni minglikkacha yaxlitlab chamalang.