51
Qarama-qarshi harakat
Darslik: 2-qism, 51-dars, 37–39-betlar
MaqsadQarama-qarshi harakatga doir aralash masalalar.
Yangi so‘zlar
uzoqlashish · moving apartyaqinlashish · approachingaralash masala · mixed problemsonli nur · number ray
Tushuntirish
Qarama-qarshi harakat masalalarida avval harakat turini aniqlaymiz: jismlar yaqinlashyaptimi yoki uzoqlashyaptimi. Ikkala holatda ham tezliklar qo‘shiladi. Agar jismlar dastlab bir-biridan S₀ masofada bo‘lib, qarama-qarshi tomonga uzoqlashsa, t vaqtdan keyin ular orasidagi masofa S₀ + (v₁ + v₂) × t bo‘ladi; yaqinlashganda esa S₀ − (v₁ + v₂) × t. Sonli nurda ham shunday: A(2) va B(50) sekundiga 3 va 5 birlik kesma bilan yaqinlashsa, uchrashishga (50 − 2) : (3 + 5) = 6 s ketadi.
Namunalar
Orasi 30 km bo‘lgan qishloqlardan velosipedchilar bir-biridan uzoqlashib, 12 va 15 km/h bilan chiqdi: 4 h da 30 + (12 + 15) × 4 = 138 km.
160 km, 18 va 22 km/h, 3 h dan keyin: 160 − (18 + 22) × 3 = 40 km.
Sinfda faoliyat
«Yaqinlashyaptimi yoki uzoqlashyaptimi?»: o‘qituvchi masalalarni o‘qiydi, bolalar qo‘l ishorasi bilan (yaqin / uzoq) javob beradi, keyin yechadi.
Mashq
1
Ikki kema bir iskaladan qarama-qarshi tomonga 40 va 50 km/h bilan suzdi. Necha soatdan keyin orasi 450 km bo‘ladi?
5
2
Orasi 30 km bo‘lgan qishloqlardan ikki velosipedchi bir-biridan uzoqlashib, qarama-qarshi tomonga 12 va 15 km/h bilan chiqdi. 4 h dan keyin orasi necha km?
138
3
Orasi 160 km bo‘lgan joylardan velosipedchilar 18 va 22 km/h bilan bir-biriga qarab chiqdi. 3 h dan keyin orasi necha km?
40
4
Nurda A(2) va B(50) sekundiga 3 va 5 birlik kesma bilan bir-biriga qarab harakatlanadi. Uchrashgan nuqta koordinatasi?
20