ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Qarama-qarshi harakat va quvlama harakatga kirish

Darslar 51–54 · 4 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
51

Qarama-qarshi harakat

Darslik: 2-qism, 51-dars, 37–39-betlar
MaqsadQarama-qarshi harakatga doir aralash masalalar.
Yangi so‘zlar
uzoqlashish · moving apartyaqinlashish · approachingaralash masala · mixed problemsonli nur · number ray
Tushuntirish

Qarama-qarshi harakat masalalarida avval harakat turini aniqlaymiz: jismlar yaqinlashyaptimi yoki uzoqlashyaptimi. Ikkala holatda ham tezliklar qo‘shiladi. Agar jismlar dastlab bir-biridan S₀ masofada bo‘lib, qarama-qarshi tomonga uzoqlashsa, t vaqtdan keyin ular orasidagi masofa S₀ + (v₁ + v₂) × t bo‘ladi; yaqinlashganda esa S₀ − (v₁ + v₂) × t. Sonli nurda ham shunday: A(2) va B(50) sekundiga 3 va 5 birlik kesma bilan yaqinlashsa, uchrashishga (50 − 2) : (3 + 5) = 6 s ketadi.

HarakatMasofa t soatdan keyin
uzoqlashishS₀ + (v₁ + v₂) × t
yaqinlashishS₀ − (v₁ + v₂) × t
ABOrasidagi masofa: 140 km

yaqinlashish tezligi = v₁ + v₂

Uchrashish / yetib olish vaqti: 240 : 100 = 2,4 soat

🚌 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bekatdan ikki avtobus qarama-qarshi tomonga ketdi: 50 km/h va 40 km/h. 1 soatdan keyin orasi 90 km, 2 soatdan keyin 180 km.

Kim ishlatadi

Avtobus haydovchilari, gidlar

Bugun sinab ko‘ring

Chiziq chizing, o‘rtasiga nuqta qo‘ying va undan ikki tomonga ketuvchi ikkita o‘q chizing.

Namunalar
Orasi 30 km bo‘lgan qishloqlardan velosipedchilar bir-biridan uzoqlashib, 12 va 15 km/h bilan chiqdi: 4 h da 30 + (12 + 15) × 4 = 138 km.
160 km, 18 va 22 km/h, 3 h dan keyin: 160 − (18 + 22) × 3 = 40 km.
Sinfda faoliyat

«Yaqinlashyaptimi yoki uzoqlashyaptimi?»: o‘qituvchi masalalarni o‘qiydi, bolalar qo‘l ishorasi bilan (yaqin / uzoq) javob beradi, keyin yechadi.

Mashq
1
Ikki kema bir iskaladan qarama-qarshi tomonga 40 va 50 km/h bilan suzdi. Necha soatdan keyin orasi 450 km bo‘ladi?
2
Orasi 30 km bo‘lgan qishloqlardan ikki velosipedchi bir-biridan uzoqlashib, qarama-qarshi tomonga 12 va 15 km/h bilan chiqdi. 4 h dan keyin orasi necha km?
3
Orasi 160 km bo‘lgan joylardan velosipedchilar 18 va 22 km/h bilan bir-biriga qarab chiqdi. 3 h dan keyin orasi necha km?
4
Nurda A(2) va B(50) sekundiga 3 va 5 birlik kesma bilan bir-biriga qarab harakatlanadi. Uchrashgan nuqta koordinatasi?
01020304050AB
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQushlar sovuqda nega muzlamaydi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →