Ekologik masalalarda ko‘pincha avval bir birlikka to‘g‘ri keladigan miqdorni topamiz, so‘ng kerakli songa ko‘paytiramiz. Masalan, 2 t shisha siniqlaridan 1 600 kg yangi shisha olinsa, 1 t dan 1 600 : 2 = 800 kg, 5 t dan 800 × 5 = 4 000 kg olinadi. Ko‘p marta ishlatiladigan buyumlar uzoq muddatda pulni va tabiatni tejaydi.
2 t – 1 600 kg: 2→1 t – 800 kg× 5→5 t – 4 000 kg
narx p = 20 so‘m
Ko‘paytirish: jami = bir qism × qismlar soni; bo‘lish — teskari amal
🌳 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
4 bola 1 soatda 8 ta ko‘chat ekadi. Avval bittasini topamiz: 8 : 4 = 2 ta, demak 6 bola 12 ta ekadi.
Kim ishlatadi
O‘rmonchilar, park xodimlari
Bugun sinab ko‘ring
Tasavvur qiling, 3 ta qalam 9 000 so‘m. Avval bittasini toping, so‘ng 5 tasini.
Namunalar
2 t → 1 600 kg; 1 t → 800 kg; 5 t → 4 000 kg yangi shisha.
Ko‘p martalik suv idishi 45 000 so‘m, bir martalik shishadagi suv 2 500 so‘m. Haftasiga 3 ta shisha, 10 haftada 30 ta = 75 000 so‘m; idish bilan 75 000 − 45 000 = 30 000 so‘m tejaladi.
Sinfda faoliyat
«Toza hovli»: o‘qituvchi va kattalar nazoratida qo‘lqop bilan maktab hovlisidagi qog‘oz chiqindilari yig‘iladi, tarozida tortilib, sinf bo‘yicha jadval tuziladi.
Mashq
1
3 t shisha siniqlaridan 2 100 kg yangi shisha olinadi. 7 t dan necha kg yangi shisha olinadi?
4900
2
Ko‘p martalik suv idishi 36 000 so‘m, bir shisha suv 3 000 so‘m. Bola haftasiga 2 shisha suv olardi. Idish 12 haftada necha so‘m tejaydi?
36000
3
Besh o‘quvchi makulatura yig‘di: 24 kg, 18 kg, 30 kg, 12 kg va 21 kg. O‘rtacha necha kg?
21
4
Maktab 120 kg makulatura yig‘ishni maqsad qildi. 4-A 28 kg, 4-B 33 kg, 4-D 25 kg yig‘di. Yana necha kg kerak?