20
Ko‘p xonali sonlarni qo‘shish va ayirish
Darslik: 1-qism, 20-dars, 61–63-betlar
MaqsadKo‘p xonali sonlarni qo‘shish va ayirishni tenglamalar va murakkab ifodalarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
tenglama · equationnoma’lum · unknownifoda · expressiontekshirish · checking
Tushuntirish
Noma’lum kamayuvchini topish uchun ayirmaga ayriluvchini qo‘shamiz: x − a = b, x = b + a. Noma’lum ayriluvchini topish uchun kamayuvchidan ayirmani ayiramiz: a − y = b, y = a − b. Ifodada avval qavs ichi, keyin ko‘paytirish va bo‘lish, oxirida qo‘shish va ayirish bajariladi. Yechimni tenglamaga qo‘yib tekshiramiz.
Namunalar
x − 28 450 = 41 300, x = 41 300 + 28 450 = 69 750. Tekshirish: 69 750 − 28 450 = 41 300.
100 000 − y = 62 480, y = 100 000 − 62 480 = 37 520.
Sinfda faoliyat
«Tenglama ustaxonasi»: juftliklar bir-biriga tenglama tuzib beradi (masalan, ○ − 17 500 = 30 000). Sherik tenglamani yechadi va tekshirib ko‘radi.
Mashq
1
x − 28 450 = 41 300. x ni toping.
69750
2
100 000 − y = 62 480. y ni toping.
37520
3
38 va 47 sonlari yig‘indisini 6 ga ko‘paytiring.
510
4
Hisoblang: 90 000 − (800 × 5 + 31 250).
54750
5
Muzeyga 4 kunda 312 ta o‘quvchi keldi. 1-kuni 64 ta, 2-kuni birinchi kundagidan 15 ta ko‘p, 3-kuni ikkinchi kundagidan 20 ta ko‘p keldi. 4-kuni nechta o‘quvchi keldi?
70