19
Ko‘p xonali sonlarni ayirish
Darslik: 1-qism, 19-dars, 58–60-betlar
MaqsadKo‘p xonali sonlarni ayirishni mustahkamlash; kilometr va metr, siniq chiziq uzunligi.
Yangi so‘zlar
siniq chiziq · broken line (polyline)bo‘g‘in · segment of a broken linexarita masshtabi · map scalekilometr · kilometre
Tushuntirish
Uzunliklar bilan hisoblashdan oldin ularni bitta birlikka o‘tkazib olamiz: 11 km 340 m = 11 000 m + 340 m = 11 340 m. Siniq chiziqning uzunligi uning barcha bo‘g‘inlari uzunliklari yig‘indisiga teng. Xaritada 1 sm ma’lum masofani bildirsa, xaritadagi uzunlikni shu songa ko‘paytirib, haqiqiy masofani topamiz.
Namunalar
8 km 615 m = 8 000 m + 615 m = 8 615 m.
Xaritada 1 sm = 20 km. Yo‘l 9 sm bo‘lsa, haqiqiy masofa 9 × 20 = 180 km.
Sinfda faoliyat
«Sayohat xaritasi»: har bir guruh daftarda 4 bo‘g‘inli siniq chiziq chizadi, har bir bo‘g‘inni millimetrda o‘lchaydi va jami uzunlikni hisoblaydi.
Mashq
1
8 km 615 m necha metr?
8615
2
90 000 − 36 485 = ?
53515
3
Xaritada 1 sm 20 km ni bildiradi. Yo‘l xaritada 9 sm bo‘lsa, haqiqatda necha km?
180
4
Siniq chiziqning bo‘g‘inlari 45 mm, 38 mm, 27 mm va 56 mm. Uning uzunligi necha mm?
166
5
Eski yo‘l 418 km. Yangi yo‘l undan 65 km qisqa. Yangi yo‘l necha km?
353