17
Ko‘p xonali sonlarni qo‘shish
Darslik: 1-qism, 17-dars, 52–54-betlar
MaqsadKo‘p xonali sonlarni qo‘shishni mustahkamlash; harfiy ifodalar va gektar.
Yangi so‘zlar
harfiy ifoda · letter expressiongektar (ga) · hectaremaydon · area of landqo‘shiluvchi · addend
Tushuntirish
Qo‘shishda sonlarning xonalari bir-birining ostiga to‘g‘ri yozilishi muhim. Miqdori noma’lum bo‘lsa, uni harf bilan belgilaymiz: 42 × n + 4 × m – harfiy ifoda. Harflarning qiymatini qo‘ysak, ifodaning qiymatini topamiz. Yer maydoni gektarda o‘lchanadi: 1 ga = 10 000 m².
Namunalar
n = 3, m = 2 bo‘lsa, 42 × n + 4 × m = 42 × 3 + 4 × 2 = 126 + 8 = 134.
5 318 + 8 764 = 14 082; 3 ga = 3 × 10 000 = 30 000 m².
Sinfda faoliyat
«Avtobus va taksi»: har bir guruh n ta avtobus (42 o‘rin) va m ta taksi (4 o‘rin) uchun ifoda tuzadi. O‘qituvchi n va m ning qiymatini aytadi, guruhlar jami yo‘lovchilarni hisoblaydi.
Mashq
1
5 318 + 8 764 = ?
14082
2
906 428 + 85 972 = ?
992400
3
4 gektar necha kvadrat metr?
40000
4
Bog‘da a ta uch o‘rinli va b ta besh o‘rinli o‘rindiq bor. a = 15, b = 20 bo‘lsa, jami necha kishi o‘tira oladi?
145
5
n = 4, m = 6 bo‘lganda 42 × n + 4 × m ifodaning qiymatini toping.
192