To‘plamni tasvirlash uchun yopiq chiziq – oval chizamiz. To‘plamning elementlarini oval ichiga, to‘plamga tegishli bo‘lmagan sonlarni oval tashqarisiga yozamiz. Bunday chizma Eyler-Venn diagrammasi deyiladi, u ikki olim – Leonard Eyler va Jon Venn nomi bilan atalgan. Diagrammaga qarab, element to‘plamga tegishli yoki tegishli emasligini darrov ko‘ramiz.
Hammasi: 4 + 2 + 3 = 9
Futbol: 4 + 2 = 6; Shaxmat: 3 + 2 = 5
Ikkalasiga kirganlar bir marta sanaladi
🔵 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
O‘qituvchi uchadigan hayvonlar uchun oval chizadi. Qush, ari va kapalak ichiga, it esa tashqariga yoziladi.
Kim ishlatadi
O‘qituvchilar, olimlar
Bugun sinab ko‘ring
Oval chizib, ichiga uchta meva, tashqarisiga bitta narsa yozing.
Namunalar
B = {10, 20, 30, 40}. Oval ichida 10, 20, 30, 40 yoziladi. 35 soni oval tashqarisida: 35 ∉ B, 30 ∈ B.
C – dam olish kunlari to‘plami. Oval ichida «shanba», «yakshanba», tashqarisida «juma», «dushanba» yozilgan bo‘lishi mumkin.
Sinfda faoliyat
«Odamlardan diagramma»: ip bilan halqa hosil qilinadi. Bolalar «ko‘k kiyim kiyganlar» to‘plamini hosil qilib, halqa ichiga turadi, qolganlar tashqarida qoladi. Keyin to‘plam nomi o‘zgartiriladi.
Mashq
1
A – 10 dan kichik juft natural sonlar to‘plami. Ovalning ichida 2, 4, 6, 8, tashqarisida 3, 7, 10 yozilgan. Oval ichida nechta element bor?
4
2
x + 30 = 75, y − 12 = 18, 5 × z = 100 tenglamalarini yeching. Ildizlardan M to‘plam tuzing (o‘sish tartibida).
{20, 30, 45}
3
B – 20 dan kichik, 4 ga karrali natural sonlar to‘plami. Oval ichiga qaysi sonlarni yozasiz?
{4, 8, 12, 16}
4
Oval – 2 ga bo‘linadigan sonlar. 14 va 15 sonlaridan qaysi biri oval tashqarisiga yoziladi?