114
Qoldiqli bo‘lish
Darslik: 4-qism, 114-dars, 13–15-betlar
MaqsadQoldiqli bo‘lish formulasi a = b × c + r; qoldiq bo‘luvchidan kichik bo‘lishini bilish.
Yangi so‘zlar
bo‘linuvchi · dividendbo‘luvchi · divisorto‘liqmas bo‘linma · quotient (whole part)qoldiq · remainder
Tushuntirish
a sonini b ga bo‘lganda a = b × c + r bo‘ladi: a – bo‘linuvchi, b – bo‘luvchi, c – to‘liqmas bo‘linma, r – qoldiq. Qoldiq doim bo‘luvchidan kichik: r < b. Bo‘lishni tekshirish uchun b × c + r ni hisoblaymiz, u a ga teng bo‘lishi kerak.
Namunalar
47 : 6 = 7 (qoldiq 5). Tekshirish: 6 × 7 + 5 = 42 + 5 = 47.
Bo‘luvchi 8, to‘liqmas bo‘linma 9, qoldiq 3 bo‘lsa, bo‘linuvchi a = 8 × 9 + 3 = 75.
Sinfda faoliyat
«Qoldiq qayerda?»: bolalar 23 ta donachani 4 tadan guruhlab, nechta guruh va nechta ortib qolganini topadi, so‘ng a = b × c + r ni yozadi. Boshqa sonlar bilan takrorlang.
Mashq
1
Bo‘linuvchini toping: bo‘luvchi 9, to‘liqmas bo‘linma 7, qoldiq 4.
67
2
59 : 8 ni qoldiq bilan bajaring.
7 (qoldiq 3)
3
58 ta olma 8 tadan qutilarga joylandi. Nechta quti to‘ldi?
7
4
Qaysi sonni 12 ga bo‘lganda to‘liqmas bo‘linma 7, qoldiq 9 chiqadi?
93