107
O‘qli simmetriya
Darslik: 3-qism, 107-dars, 117–119-betlar
MaqsadO‘qli simmetriya: simmetriya o‘qi; simmetrik shakllar; shaklning yarmini simmetrik chizish.
Yangi so‘zlar
simmetriya · symmetrysimmetriya o‘qi · axis of symmetryustma-ust tushmoq · to coincideakslantirmoq · to reflect
Tushuntirish
Shaklning bir yarmi biror o‘q bo‘ylab buklanganda ikkinchi yarmi bilan to‘liq ustma-ust tushsa, shakl simmetrik, bu o‘q esa simmetriya o‘qi deyiladi. Kvadratda 4 ta o‘q bor (2 ta diagonal va 2 ta o‘rta chiziq), to‘g‘ri to‘rtburchakda (kvadrat bo‘lmasa) 2 ta, teng yonli uchburchakda 1 ta, teng tomonli uchburchakda 3 ta. Aylananing har bir diametri simmetriya o‘qi. Shaklning ikkinchi yarmini chizish uchun har bir uchning o‘qdan masofasini o‘lchab, o‘qning narigi tomoniga shuncha masofada qo‘yamiz. Harflardan A, T, M, H, O, X, Y, U, I simmetriya o‘qiga ega.
Namunalar
H harfida 2 ta o‘q bor: vertikal va gorizontal. A harfida bitta – vertikal o‘q. F harfida o‘q yo‘q.
Simmetrik shaklning chap yarmi 12 katak bo‘lsa, butun shakl 12 × 2 = 24 katak.
Sinfda faoliyat
«Buklab kesamiz»: bolalar qog‘ozni buklab, bukilish chizig‘iga yarim yurak yoki daraxt shaklini chizib kesadi va ochganda hosil bo‘lgan simmetrik shaklda o‘qni ko‘rsatadi.
Mashq
1
Kvadratda nechta simmetriya o‘qi bor?
4
2
Kvadrat bo‘lmagan to‘g‘ri to‘rtburchakda nechta simmetriya o‘qi bor?
2
3
Teng tomonli uchburchakda nechta simmetriya o‘qi bor?
3
4
Q, A, M, S, O, T, F harflaridan nechtasida kamida bitta simmetriya o‘qi bor?
4
5
Vitraj simmetrik: 100 ta qizil, 60 ta yashil va yashildan 2 marta ko‘p ko‘k shisha ishlatildi. Jami necha bo‘lak shisha?
280