105
Koordinata burchagi
Darslik: 3-qism, 105-dars, 112–114-betlar
MaqsadKoordinata burchagi: OX va OY o‘qlari; nuqtaning koordinatalari (x; y).
Yangi so‘zlar
koordinata burchagi · coordinate gridOX o‘qi · OX axis (horizontal)OY o‘qi · OY axis (vertical)sanoq boshi · origin
Tushuntirish
Tekislikdagi nuqtaning o‘rnini aniq aytish uchun ikkita koordinata nuri chiziladi: biri gorizontal (OX o‘qi), ikkinchisi vertikal (OY o‘qi). Ular 0 nuqtada, ya’ni sanoq boshida to‘g‘ri burchak hosil qiladi; shu shakl koordinata burchagi deyiladi. Nuqtaning o‘rni ikkita son bilan yoziladi: avval OX bo‘yicha qadamlar soni, keyin OY bo‘yicha. A(7; 4) nuqtaga borish uchun 0 dan 7 qadam o‘ngga, keyin 4 qadam yuqoriga yuramiz. Sonlar tartibi muhim: (7; 4) va (4; 7) – turli nuqtalar.
Namunalar
B(3; 5): 3 qadam o‘ngga, 5 qadam yuqoriga – jami 3 + 5 = 8 qadam.
(2; 0), (5; 0), (8; 0) nuqtalarning ikkinchi koordinatasi 0, shuning uchun ularning hammasi OX o‘qida yotadi. (0; 3), (0; 5) nuqtalar esa OY o‘qida.
Sinfda faoliyat
«Dengiz jangi»: katakli maydonda har bir bola yashirin kema (3 ta nuqta) joylashtiradi. Juftlik koordinatalarni aytib («(4; 2)») topishga harakat qiladi. Birinchi son gorizontal, ikkinchi son vertikal ekanini eslatamiz.
Mashq
1
A(7; 4) nuqtaga borish uchun jami nechta qadam yurish kerak (avval o‘ngga, keyin yuqoriga)?
11
2
(3; 5) nuqtada gorizontal bo‘yicha qadamlar soni nechta?
3
3
Uchlari A(2; 1), B(2; 4), C(7; 4), D(7; 1) bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi necha kvadrat birlik? (AB = 3, BC = 5)
15
4
(5; 0) nuqta qaysi o‘qda yotadi?
OX
5
Xaritada 1 mm haqiqatda 200 m. Ikki obyekt xaritada 15 mm masofada. Haqiqiy masofa necha metr?
3000