102
Sonli nur yordamida masalalar yechish
Darslik: 3-qism, 102-dars, 104–106-betlar
MaqsadSonli nur yordamida masalalar yechish: tezlik bilan harakat, mantiqiy joylashuv masalalari.
Yangi so‘zlar
yugurish · runningjoylashuv · arrangementtartib · ordertenglama tuzish · form an equation
Tushuntirish
Sonli nur harakat va tartib masalalarida yordam beradi. Agar bola 1 sekundda 3 m yugursa, 2 sekundda 6 m, 3 sekundda 9 m yuguradi: masofa = 3 × sekundlar soni. Berilgan masofani o‘tish vaqtini bo‘lish bilan topamiz: 27 : 3 = 9 sekund. Tartib masalalarida («A B dan chapda, B C dan chapda») nur chizib, har bir kishini o‘z o‘rniga qo‘yamiz. Rasmga qarab tenglama tuzish mumkin: butun – qismlar yig‘indisi.
Namunalar
Umida 1 sekundda 2 m yuguradi. 5 sekundda 5 × 2 = 10 m yuguradi, 22 m ni esa 22 : 2 = 11 sekundda yugurib o‘tadi.
Uchta bola skameykada: Sardor Dilnozadan chapda, Dilnoza Zarinadan chapda. Chapdan o‘ngga: Sardor, Dilnoza, Zarina.
Sinfda faoliyat
«Skameykadagi tartib»: 4 bola skameykada o‘tiradi. Sinfdoshlar «Anvar Bahodirdan chapda», «Bahodir Dildoradan chapda» kabi ma’lumotlarni aytadi, qolganlari tartibni topadi.
Mashq
1
Bola 1 sekundda 3 m yuguradi. U 7 sekundda necha metr yuguradi?
21
2
Bola 1 sekundda 3 m yuguradi. 27 m ni qancha vaqtda yugurib o‘tadi? (sekund)
9
3
Qutida x ta olma bor edi. Unga 18 ta olma solindi, 45 ta bo‘ldi. x ni toping.
27
4
A(7) nuqta 2 birlik o‘ngga, yana 2 birlik o‘ngga, keyin 3 birlik chapga siljidi. U qaysi koordinatada to‘xtadi?
8
5
Chinor terakdan baland, terak archadan baland. Eng past daraxt qaysi?
Archa