101
Sonli nur yordamida qo‘shish va ayirish
Darslik: 3-qism, 101-dars, 101–103-betlar
MaqsadSonli nur bo‘yicha harakat: qo‘shish – o‘ngga, ayirish – chapga.
Yangi so‘zlar
siljish · move, shifto‘ngga · to the rightchapga · to the leftsakramoq · to jump
Tushuntirish
Sonli nurda harakat qo‘shish va ayirish bilan ifodalanadi. Qo‘shish – nuqta o‘ngga siljiydi, ayirish – chapga. Ifodaning birinchi soni – yo‘lning boshlanish nuqtasi, undan keyingi sonlar esa o‘z belgisi bilan – navbatdagi siljishlar. Masalan, 5 + 7 − 3: 5 dan boshlaymiz, 7 qadam o‘ngga – 12, 3 qadam chapga – 9. Natija – nuqtaning oxirgi o‘rni, ya’ni uning koordinatasi. Bo‘linish qiymati 4 bo‘lsa, bitta bo‘linma 4 birlikni bildiradi.
Namunalar
Raqqosa sahnada 4 m da turibdi, 9 m o‘ngga yurdi, keyin 6 m chapga: 4 + 9 − 6 = 7 m.
Nurda 20 dan 4 qadam chapga, har qadam 3: 20 − 4 × 3 = 20 − 12 = 8.
Sinfda faoliyat
«Sakrovchi»: polda yoki doskada 0 dan 20 gacha nur chiziladi. Bir bola ifodani (masalan, 6 + 8 − 5) aytadi, ikkinchi bola nur bo‘ylab harakatlanib, qayerda to‘xtashini topadi.
Mashq
1
Nuqta 12 da turibdi. U 7 ga o‘ngga, 5 ga chapga, yana 3 ga o‘ngga siljidi. U qaysi sonda to‘xtadi?
17
2
Raqqosa sahnaning chap chetidan 4 m da turibdi. U 9 m o‘ngga yurib, keyin 6 m chapga yurdi. Endi u chap chetdan necha metr uzoqda?
7
3
Sonli nur yordamida hisoblang: 9 − 4 + 6 − 8 + 5.
8
4
20 dan boshlab 4 marta 3 qadamdan chapga yurildi. Qaysi songa kelindi?
8
5
Nilufar 2 dan 10 gacha, Shahlo 5 dan 11 gacha, Ozoda 9 dan 16 gacha sakradi. Kim eng uzoqqa sakragan?
Nilufar (8 birlik)