99
Koordinata nuri yordamida taqqoslash
Darslik: 3-qism, 99-dars, 95–97-betlar
MaqsadSonlarni koordinata nuri yordamida taqqoslash: kichik koordinatali nuqta chaproqda yotadi; xarita masshtabi.
Yangi so‘zlar
chaproqda · further lefttaqqoslash · comparisonmasshtab · map scaletartib · order
Tushuntirish
Nuqtaning koordinatasi – uning noldan masofasi. Shuning uchun koordinatasi kichik nuqta nurda chaproqda, koordinatasi katta nuqta o‘ngroqda yotadi. Sonlarni taqqoslashning ikkinchi usuli shu. Agar koordinatalar ifoda ko‘rinishida berilgan bo‘lsa, avval ifodalarni hisoblaymiz. Xaritada ham xuddi shunday: 1 sm xaritada ma’lum masofaga mos keladi, masalan, 1 sm = 20 km bo‘lsa, 6 sm = 6 × 20 = 120 km.
Namunalar
A(2 705) va B(2 750): 2 705 < 2 750, demak A nuqta B nuqtadan chaproqda yotadi.
Taxminan: Toshkent – 0, Samarqand – 300, Buxoro – 570 (km). Samarqanddan Buxorogacha 570 − 300 = 270 km.
Sinfda faoliyat
«Chapda kim?»: o‘qituvchi ikkita son aytadi, bolalar qo‘llari bilan nurni ko‘rsatib, qaysi son chaproqda ekanini topadi. Qiyinroq daraja: koordinata o‘rniga ifoda (masalan, 60 : 2 va 7 × 4).
Mashq
1
Qaysi nuqta chaproqda yotadi: A(2 750) yoki B(2 705)?
B
2
Xaritada 1 sm = 30 km. Ikki shahar orasi xaritada 7 sm. Haqiqiy masofa necha kilometr?
210
3
Nurda Toshkent – 0, Samarqand – 300, Buxoro – 570 (km). Samarqanddan Buxorogacha necha kilometr?
270
4
C(94), A(409), B(490) nuqtalarni nurda chapdan o‘ngga qanday tartibda joylashtirish kerak?
C, A, B
5
A(120 : 4) va B(5 × 7) nuqtalardan qaysi biri chaproqda?
A