97
Perpendikular to‘g‘ri chiziqlar
Darslik: 3-qism, 97-dars, 89–91-betlar
MaqsadPerpendikular to‘g‘ri chiziqlar: to‘g‘ri burchak ostida kesishadi; perpendikular chizish.
Yangi so‘zlar
perpendikular · perpendicularto‘g‘ri burchak · right anglekesishish nuqtasi · point of intersectionburchak o‘lchagich · set square / angle ruler
Tushuntirish
Agar ikki to‘g‘ri chiziq to‘g‘ri burchak ostida kesishsa, ular perpendikular deyiladi. Perpendikularlik a ⊥ b deb yoziladi. Qog‘ozni ikki marta buklab ochsak, bukilish chiziqlari perpendikular bo‘ladi. Daftar kataklarining qo‘shni chiziqlari ham perpendikular. To‘g‘ri to‘rtburchak va kvadratning qo‘shni tomonlari perpendikular. Perpendikular chizish uchun burchak o‘lchagichning to‘g‘ri burchagini chiziqqa tiraymiz. Parallel chiziqlar kesishmaydi, perpendikular chiziqlar esa to‘g‘ri burchak ostida kesishadi.
Namunalar
Kvadratning har bir uchida ikkita qo‘shni tomon perpendikular. Kvadratda 4 ta uch bor, demak 4 juft perpendikular tomon bor.
AB = 10 sm kesmaning o‘rtasi O: AO = 10 : 2 = 5 sm. O nuqtadan AB ga perpendikular o‘tkazish uchun burchak o‘lchagichni O ga qo‘yamiz.
Sinfda faoliyat
«Buklab tekshir»: bolalar qog‘oz varag‘ini ikki marta buklab, bukilish chiziqlarining burchagini burchak o‘lchagich bilan tekshiradi va 4 ta to‘g‘ri burchak hosil bo‘lganini sanaydi.
Mashq
1
Kvadratda nechta juft perpendikular tomon bor (qo‘shni tomonlar)?
4
2
Tomonlari 4 sm va 7 sm bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri necha santimetr?
22
3
Qog‘oz varag‘i ikki marta buklab ochildi. Bukilish chiziqlari kesishgan joyda nechta to‘g‘ri burchak hosil bo‘ladi?
4
4
AB = 10 sm kesmaning o‘rtasi O. AO necha santimetr?
5
5
Qaysi vaqtda soat va minut millari perpendikular bo‘ladi: 3:00 da yoki 12:00 da?
3:00