98
Koordinata nuri
Darslik: 3-qism, 98-dars, 92–94-betlar
MaqsadKoordinata nuri: sanoq boshi, yo‘nalish, birlik kesma; nuqtaning koordinatasi; bo‘linish qiymati.
Yangi so‘zlar
koordinata nuri · number raysanoq boshi · origin (zero)birlik kesma · unit segmentkoordinata · coordinate
Tushuntirish
Koordinata nuri – sanoq boshi (0) berilgan, o‘sish yo‘nalishi strelka bilan ko‘rsatilgan va bir xil kesmalarga bo‘lingan nur. U chizg‘ichga o‘xshaydi. Nuqta ostidagi son shu nuqtaning noldan qancha masofada turganini bildiradi va koordinata deyiladi. A nuqtaning koordinatasi 5 bo‘lsa, A(5) deb yozamiz. Ba’zan nurda har bir shtrix bir son emas, masalan, 4 ta songa teng bo‘ladi: 0, 4, 8, 12 … Bu bo‘linish qiymati deyiladi.
Namunalar
Birligi 2 katak bo‘lgan nurda M(7) nuqta noldan 7 × 2 = 14 katak narida turadi.
Nurda 0, 6, 12, … sonlari bor. Bo‘linish qiymati 6. 12 dan keyingi shtrix: 12 + 6 = 18; undan keyingisi 24.
Sinfda faoliyat
«Sinf koordinata nuri»: polda 0 dan 10 gacha yo‘lak belgilanadi. Bolalar qo‘lidagi karta (masalan, K(6)) bo‘yicha o‘z o‘rnini topadi. Keyin har bir qadamni 2 birlik deb qayta o‘ynaymiz.
Mashq
1
Nurda A(3) va B(9) nuqtalar belgilangan. Ular orasida nechta birlik kesma bor?
6
2
Bo‘linish qiymati 4 bo‘lgan nurda noldan o‘ngga 5-shtrixda qaysi son turadi?
20
3
Nurda 0, 6, 12, …, 24 sonlari bor. 12 va 24 orasidagi son nechaga teng?
18
4
P(48 : 8) nuqtaning koordinatasini toping.
6
5
Birligi 2 katak bo‘lgan nurda M(7) nuqta noldan necha katak uzoqda?
14