Darslar 94–98 · 5 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 3-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, 2023
90
Aylana yasash
Darslik: 3-qism, 90-dars, 67–69-betlar
MaqsadSirkul yordamida berilgan radiusli aylana yasash; umumiy markazli aylanalar.
Yangi so‘zlar
sirkul · compassmarkaz · centreradius · radiusignali uch · needle point
Tushuntirish
Aylana sirkul bilan yasaladi. 1) Markaz nuqtasini belgilaymiz. 2) Sirkulning ignali va qalamli uchlari orasidagi masofani radiusga teng qilib ochamiz. 3) Sirkul ochilishini o‘zgartirmasdan ignani markazga qo‘yamiz va qalamli uchi bilan aylanani chizamiz. Diametri berilgan bo‘lsa, sirkulni diametrning yarmiga ochamiz.
C = 2 · 3,14 · 3 = 18,84 · S = 3,14 · 3² = 28,26
π ≈ 3,14; diametr d = 2r = 6
⭕ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Dumaloq o‘yin doirasini yasash uchun bir bola ipning bir uchini ushlab turadi. Ikkinchisi ipning boshqa uchini tarang ushlab, aylanadi.
Kim ishlatadi
Dizaynerlar, o‘qituvchilar
Bugun sinab ko‘ring
Joyingizda turib, bir qo‘lingizni cho‘zing va sekin aylaning. Qo‘lingiz havoda aylana chizadi.
Namunalar
Radiusi 4 sm aylana uchun sirkul 4 sm ochiladi; diametri 8 sm.
Umumiy markazli aylanalar radiuslari 5 sm va 3 sm: halqa kengligi 5 − 3 = 2 sm = 20 mm.
Sinfda faoliyat
«Nishon»: bolalar bir markazdan 5 ta aylana chizadi (radiuslar 1, 2, 3, 4, 5 sm), halqalarni turli rangga bo‘yaydi va har bir halqa kengligini o‘lchaydi.
Mashq
1
Diametri 10 sm bo‘lgan aylana chizish uchun sirkulni necha santimetrga ochish kerak?
5
2
Radiusi 4 sm aylananing diametri necha millimetr?
80
3
Umumiy markazli aylanalarning radiuslari 7 sm va 4 sm. Ular orasidagi halqaning kengligi necha millimetr?
30
4
Sirkul 6 sm ochilgan. Chizilgan aylananing diametri necha santimetr?
12
5
Doiraning markazidan 3 ta radius o‘tkazilsa, doira nechta sektorga bo‘linadi?