89
Doira va aylana
Darslik: 3-qism, 89-dars, 64–66-betlar
MaqsadAylana va doira; markaz, radius, diametr; diametr radiusdan 2 marta uzun.
Yangi so‘zlar
aylana · circle (the curve)doira · disc (the filled circle)radius · radiusdiametr · diameter
Tushuntirish
Aylana – bitta nuqta (markaz)dan bir xil uzoqlikdagi nuqtalarning yopiq chizig‘i. Doira – aylana va uning ichki sohasi; aylana doiraning chegarasi. Markazni aylana nuqtasi bilan tutashtiruvchi kesma – radius. Markazdan o‘tib aylananing ikki nuqtasini tutashtiruvchi kesma – diametr. Aylanada istagancha radius va diametr o‘tkazish mumkin, ularning hammasi teng: diametr = radius × 2.
Namunalar
Radiusi 5 sm bo‘lsa, diametri 5 × 2 = 10 sm.
Diametri 3 m 8 dm = 38 dm bo‘lsa, radiusi 38 : 2 = 19 dm = 1 m 9 dm.
Sinfda faoliyat
«Aylana qayerda?»: sinfda yumaloq narsalarni (soat, tanga, likopcha) topib, aylana va doirani ajratadi, diametrini chizg‘ich bilan o‘lchaydi.
Mashq
1
Aylananing radiusi 7 sm. Diametri necha santimetr?
14
2
Aylananing diametri 18 sm. Radiusi necha santimetr?
9
3
Yumaloq maydonchaning diametri 6 m 40 sm. Radiusi necha santimetr?
320
4
Radiusi 3 m bo‘lgan yumaloq gulzor diametri bo‘ylab yo‘lak o‘tkazildi. Yo‘lak necha metr?
6
5
Ikki aylananing radiuslari 5 sm va 8 sm. Diametrlari necha santimetrga farq qiladi?
6