ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Parallelepiped yoyilmasi, doira va aylana

Darslar 94–98 · 5 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 3-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, 2023
89

Doira va aylana

Darslik: 3-qism, 89-dars, 64–66-betlar
MaqsadAylana va doira; markaz, radius, diametr; diametr radiusdan 2 marta uzun.
Yangi so‘zlar
aylana · circle (the curve)doira · disc (the filled circle)radius · radiusdiametr · diameter
Tushuntirish

Aylana – bitta nuqta (markaz)dan bir xil uzoqlikdagi nuqtalarning yopiq chizig‘i. Doira – aylana va uning ichki sohasi; aylana doiraning chegarasi. Markazni aylana nuqtasi bilan tutashtiruvchi kesma – radius. Markazdan o‘tib aylananing ikki nuqtasini tutashtiruvchi kesma – diametr. Aylanada istagancha radius va diametr o‘tkazish mumkin, ularning hammasi teng: diametr = radius × 2.

rdO
rC = 2·π·r31,4S = π·r²78,5

C = 2 · 3,14 · 5 = 31,4 · S = 3,14 · 5² = 78,5

π ≈ 3,14; diametr d = 2r = 10

🎡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

G‘ildirak markazidan chetigacha bo‘lgan masofa – radius. Butun g‘ildirak bo‘ylab u ikki baravar uzun.

Kim ishlatadi

G‘ildirak yasovchilar, muhandislar

Bugun sinab ko‘ring

Dumaloq qopqoq yoki likopchani topib, barmoq bilan diametri va radiusini ko‘rsating.

Namunalar
5 smO
Radiusi 5 sm bo‘lsa, diametri 5 × 2 = 10 sm.
Diametri 3 m 8 dm = 38 dm bo‘lsa, radiusi 38 : 2 = 19 dm = 1 m 9 dm.
Sinfda faoliyat

«Aylana qayerda?»: sinfda yumaloq narsalarni (soat, tanga, likopcha) topib, aylana va doirani ajratadi, diametrini chizg‘ich bilan o‘lchaydi.

Mashq
1
Aylananing radiusi 7 sm. Diametri necha santimetr?
2
Aylananing diametri 18 sm. Radiusi necha santimetr?
3
Yumaloq maydonchaning diametri 6 m 40 sm. Radiusi necha santimetr?
4
Radiusi 3 m bo‘lgan yumaloq gulzor diametri bo‘ylab yo‘lak o‘tkazildi. Yo‘lak necha metr?
5
Ikki aylananing radiuslari 5 sm va 8 sm. Diametrlari necha santimetrga farq qiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi yurtaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →