ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo (Umumiy kimyo)

Foiz, molyar va normal konsentratsiyalar orasidagi bog‘lanish

Darslar 20–21 · 2 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
21

Foiz va normal konsentratsiya o‘rtasidagi bog‘lanish

Darslik: 94–97-betlar
MaqsadFoiz va normal konsentratsiya orasidagi o‘tish formulalarini (CN = C%·ρ·10/E) qo‘llash, shuningdek ekvivalent massani topish.
Yangi so‘zlar
normal konsentratsiya · normal concentrationekvivalent massa · equivalent masso‘tish formulasi · conversion formulazichlik · density
Tushuntirish

Foiz konsentratsiya bilan normal konsentratsiya orasidagi bog‘lanish foiz bilan molyar konsentratsiya orasidagiga o‘xshash, faqat molyar massa M o‘rniga ekvivalent massa E olinadi: CN = C%·ρ·10/E, teskarisi C% = CN·E/(ρ·10). Bulardan zichlik ρ = CN·E/(C%·10) va ekvivalent massa E = C%·10·ρ/C_N chiqadi; E ni topgach noma’lum moddani aniqlash mumkin. Molyar va normal konsentratsiya orasida CN = z·CM bog‘lanish bor (z — bir formula birligidagi almashinuvchi H⁺, OH⁻ yoki metall zaryadlari soni). Masalan, 36,5 % li HCl uchun (ρ = 1,2 g/ml, E = 36,5) CN = 36,5·1,2·10/36,5 = 12 N. Natijani doimo birliklari bo‘yicha tekshiring: zichlik g/ml, E — g/mol.

ƒFormula
CN = C % · ρ · 10 : E = z · CM
E — ekvivalent massa, z — ekvivalentlik soni
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Avtomobil akkumulyatorida taxminan 30 % li sulfat kislota eritmasi bor (ρ ≈ 1,22 g/ml). CN = C% · ρ · 10 / E = 30 · 1,22 · 10 / 49 ≈ 7,5 N, molyarligi esa taxminan 3,7 M. Bunday quyuq kislotani faqat malakali mutaxassislar ishlatadi, shuning uchun yorliqlarda ogohlantiruvchi belgilar bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Akkumulyator ustalari elektrolit zichligi va konsentratsiyasini tekshiradi, kimyoviy laboratoriyalar reagentlarni normallik bo‘yicha tayyorlaydi, xavfsizlik xodimlari konsentratsiyaga qarab ogohlantiruvchi belgilarni nazorat qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror mahsulot yorlig‘idagi xavf belgilarini (masalan, «korroziv» belgisi) ko‘rib, har birining ma’nosini yozing. Hech narsani ochmang yoki aralashtirmang; yorliqni faqat o‘qing.

Namunalar
24,5 % li H₂SO₄ (ρ = 1,2 g/ml, E = 49): CN = 24,5·1,2·10/49 = 6 N; molyar konsentratsiya 3 M.
20 % li eritma 4 N va ρ = 1,25 g/ml. E = C%·10·ρ/C_N = 20·10·1,25/4 = 62,5 g/mol.
Sinfda faoliyat

Juft ishlash: bitta eritma uchun (masalan, 20 % li HCl, ρ = 1,1) CM va CN ni hisoblab, ularning orasidagi CN = z·CM bog‘lanishni tekshiring.

Mashq
1
36,5 % li HCl eritmasining (ρ = 1,2 g/ml, E = 36,5) normal konsentratsiyasini toping.
2
24,5 % li H₂SO₄ eritmasining zichligi 1,2 g/ml. CN necha N (E = 49)?
3
4 N eritmaning zichligi 1,25 g/ml va foiz konsentratsiyasi 20 %. Erigan moddaning ekvivalent massasini toping.
4
2 M H₂SO₄ ning normal konsentratsiyasi qancha va nima uchun?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOchiq eshiklar kuni rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →