Atom tarkibi. Yadro reaksiyalari
Atom yadrosi protonlar (zaryadi +1) va neytronlardan (zaryadsiz) — nuklonlardan tuzilgan; protonlar soni Z elementning tartib raqamiga teng, massa soni esa A = Z + N (N — neytronlar soni). Yadro zaryadi bir xil, massa soni turlicha bo‘lgan atomlar izotoplar deyiladi (masalan, vodorodning protiy, deyteriy va tritiyi); massa soni teng, yadro zaryadi har xil atomlar izobarlar, neytronlar soni teng atomlar izotonlar, elektronlar soni teng zarrachalar esa izoelektron zarrachalar deb ataladi. Elementning nisbiy atom massasi uning tabiiy izotoplari massalarining tarqalganlik ulushlari hisobga olingan o‘rtacha qiymatiga teng: Aᵣ = w₁A₁ + w₂A₂ + … Beqaror yadrolar o‘z-o‘zidan parchalanadi: α-nurlanish (⁴He yadrolari) paytida tartib raqami 2 ga, massa soni 4 ga kamayadi; β⁻-parchalanishda neytron protonga aylanib tartib raqami 1 ga ortadi, massa soni o‘zgarmaydi; γ-nurlar yadroning massa soni va zaryadini o‘zgartirmay faqat energiyasini kamaytiradi. Har qanday yadro reaksiyasida chap va o‘ng tomondagi massa sonlarining yig‘indisi hamda zaryadlarning yig‘indisi teng bo‘ladi. Og‘ir yadrolarning neytron ta’sirida bo‘linishi (masalan, uran-235) katta energiya ajratadi va atom energetikasining asosi hisoblanadi; radioaktiv moddalar bilan faqat mutaxassislar maxsus himoya ostida ishlaydi.
Sinfda «yadro jumboqlari»: kartochkalarga yadro belgilarini (A va Z bilan) yozing; o‘quvchilar navbat bilan α- yoki β⁻-parchalanishdan keyingi yadroni topadi, sherigi esa massa va zaryad saqlanishini tekshiradi.