☰ Mundarija · Kimyo (Umumiy kimyo)

Faradey qonunlari

Darslar 32 · 1 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
32

Elektroliz qonunlari

Darslik: 144–149-betlar
MaqsadFaradeyning elektroliz qonunlarini ifodalash va m = E·I·t/96500 formulasi bilan ajralgan modda massasi, vaqt va tok kuchini hisoblash.
Yangi so‘zlar
Faradey qonunlari · Faraday’s lawselektr miqdori · quantity of electricitytok kuchi · currentFaradey doimiysi · Faraday constant
Tushuntirish

Faradeyning 1-qonuni: elektrodda ajralgan modda massasi elektrolitdan o‘tgan elektr miqdoriga (Q = I·t) to‘g‘ri proporsional. 2-qonuni: bir xil elektr miqdori o‘tganda turli moddalarning ajralgan massalari ularning ekvivalent massalariga proporsional. Ikkalasi birgalikda m = E·I·t/F, bu yerda F — Faradey doimiysi, ≈ 96 485 C/mol (masalalarda 96 500 olinadi), ya’ni 1 mol elektronning zaryadi. Elektr miqdori ekvivalentlari soni n(ekv) = I·t/96500; shuncha ekvivalent modda ajraladi. Masalan, 1 ekvivalent: Ag 108 g, Cu 32 g, Al 9 g, H₂ 1 g (n.sh. da 11,2 l), O₂ 8 g (5,6 l), Cl₂ 35,5 g (11,2 l). Vaqt t = m·96500/(E·I), tok kuchi I = m·96500/(E·t). F ning birligi C/mol; farad esa sig‘im birligi, ularni aralashtirmang. Amalda bir qism tok yon reaksiyalarga sarflanadi, shuning uchun haqiqiy massa nazariydan kam bo‘lishi mumkin (tok bo‘yicha chiqish).

Namunalar
CuSO₄ eritmasidan 10 A tok 9650 s o‘tdi. n(ekv) = 10·9650/96500 = 1; m(Cu) = 1·32 = 32 g.
108 g kumushni 2 A tok bilan ajratish uchun: t = m·96500/(E·I) = 108·96500/(108·2) = 48 250 s.
Sinfda faoliyat

Hisob-kitob musobaqasi: guruhlar bir xil Q ni (masalan, 96 500 C) AgNO₃ va CuSO₄ eritmalari hamda Al₂O₃ suyuqlanmasi orqali o‘tkazib, har birida katodda ajraladigan metall massasini E bo‘yicha hisoblaydi va 2-qonun bilan natijalarni solishtiradi.

Mashq
1
5 A tok 19 300 s o‘tdi. Elektr miqdori necha ekvivalent?
2
AgNO₃ eritmasidan 4 A tok 24 125 s o‘tganda katodda necha gramm Ag ajraladi (E = 108)?
3
Al₂O₃ suyuqlanmasidan 27 g Al ni (E = 9) 6 A tok bilan ajratish uchun necha sekund kerak?
4
Nima uchun bir xil elektr miqdorida Ag va Cu ning ajralgan massalari turlicha?