ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo (Umumiy kimyo)

Faradey qonunlari

Darslar 32 · 1 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
32

Elektroliz qonunlari

Darslik: 144–149-betlar
MaqsadFaradeyning elektroliz qonunlarini ifodalash va m = E·I·t/96500 formulasi bilan ajralgan modda massasi, vaqt va tok kuchini hisoblash.
Yangi so‘zlar
Faradey qonunlari · Faraday’s lawselektr miqdori · quantity of electricitytok kuchi · currentFaradey doimiysi · Faraday constant
Tushuntirish

Faradeyning 1-qonuni: elektrodda ajralgan modda massasi elektrolitdan o‘tgan elektr miqdoriga (Q = I·t) to‘g‘ri proporsional. 2-qonuni: bir xil elektr miqdori o‘tganda turli moddalarning ajralgan massalari ularning ekvivalent massalariga proporsional. Ikkalasi birgalikda m = E·I·t/F, bu yerda F — Faradey doimiysi, ≈ 96 485 C/mol (masalalarda 96 500 olinadi), ya’ni 1 mol elektronning zaryadi. Elektr miqdori ekvivalentlari soni n(ekv) = I·t/96500; shuncha ekvivalent modda ajraladi. Masalan, 1 ekvivalent: Ag 108 g, Cu 32 g, Al 9 g, H₂ 1 g (n.sh. da 11,2 l), O₂ 8 g (5,6 l), Cl₂ 35,5 g (11,2 l). Vaqt t = m·96500/(E·I), tok kuchi I = m·96500/(E·t). F ning birligi C/mol; farad esa sig‘im birligi, ularni aralashtirmang. Amalda bir qism tok yon reaksiyalarga sarflanadi, shuning uchun haqiqiy massa nazariydan kam bo‘lishi mumkin (tok bo‘yicha chiqish).

ƒFormula
m = E · I · t : 96500
n(ekv) = I · t : 96500; E — ekvivalent massa
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Elektrokaplamada bir ampersoat zaryad (3600 C) kumush tuzi eritmasidan taxminan 3600/96 500 · 108 ≈ 4 g kumush, mis eritmasidan esa taxminan 1,2 g mis ajratadi. Batareya sig‘imi ham shu zaryad birligida, ampersoat (A·h) yoki milliampersoat (mAh) bilan beriladi.

Kim ishlatadi

Galvanik ustalar qoplama qalinligini tok va vaqt bilan boshqaradi, batareya muhandislari sig‘imni A·h da hisoblaydi, metallurglar elektroliz vannasida olinadigan metall massasini bashorat qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Batareya yorlig‘i yoki telefon ma’lumotidan sig‘imni mAh da toping, 3,6 ga ko‘paytirib kulonga (C) o‘tkazing va 96 500 ga bo‘lib, necha mol elektron bo‘lishini hisoblang. Batareyani ochmang yoki zaryadlamang.

Namunalar
ƒFormula
n(ekv) = 10 · 9650 : 96500 = 1
CuSO₄ eritmasidan 10 A tok 9650 s o‘tdi. n(ekv) = 10·9650/96500 = 1; m(Cu) = 1·32 = 32 g.
050100150108329AgCuAl1 F bilan ajraladi, g
108 g kumushni 2 A tok bilan ajratish uchun: t = m·96500/(E·I) = 108·96500/(108·2) = 48 250 s.
Sinfda faoliyat

Hisob-kitob musobaqasi: guruhlar bir xil Q ni (masalan, 96 500 C) AgNO₃ va CuSO₄ eritmalari hamda Al₂O₃ suyuqlanmasi orqali o‘tkazib, har birida katodda ajraladigan metall massasini E bo‘yicha hisoblaydi va 2-qonun bilan natijalarni solishtiradi.

Mashq
1
5 A tok 19 300 s o‘tdi. Elektr miqdori necha ekvivalent?
2
AgNO₃ eritmasidan 4 A tok 24 125 s o‘tganda katodda necha gramm Ag ajraladi (E = 108)?
3
Al₂O₃ suyuqlanmasidan 27 g Al ni (E = 9) 6 A tok bilan ajratish uchun necha sekund kerak?
4
Nima uchun bir xil elektr miqdorida Ag va Cu ning ajralgan massalari turlicha?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMaktabga xayrlashuv sovg‘asiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →