☰ Mundarija · Kimyo (Umumiy kimyo)

Kimyoviy muvozanatga doir masalalar

Darslar 27 · 1 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
27

Kimyoviy muvozanat mavzusiga oid masalalar va ularning yechimi

Darslik: 121–126-betlar
MaqsadMuvozanatga doir masalalarni «boshlang‘ich – sarflangan – muvozanat» jadvali orqali yechish: boshlang‘ich miqdorlarni, muvozanat konsentratsiyalarini va K ni topish.
Yangi so‘zlar
boshlang‘ich konsentratsiya · initial concentrationsarflangan miqdor · amount consumedmuvozanat konsentratsiyasi · equilibrium concentrationreaksiya jadvali · reaction table
Tushuntirish

Muvozanat masalalarida avval reaksiyani tenglashtiring va uch qatorli jadval tuzing: boshlang‘ich, o‘zgarish (sarflangan yoki hosil bo‘lgan) va muvozanat konsentratsiyalari. O‘zgarishlar nisbati koeffitsiyentlar nisbatiga teng: N₂ dan 2 mol/l sarflansa, 3H₂ dan 6 mol/l sarflanadi, 2NH₃ dan 4 mol/l hosil bo‘ladi. Boshlang‘ich konsentratsiya = muvozanat + sarflangan (reagent uchun); mahsulot boshida bo‘lmasa, uning boshlang‘ich konsentratsiyasi 0, muvozanatdagisi esa hosil bo‘lgan miqdorga teng. Modda miqdori n = C·V (V — idish hajmi, l). Agar K berilgan bo‘lsa, noma’lum o‘zgarishni x deb belgilab, K ifodasiga muvozanat konsentratsiyalarini (boshlang‘ich − koeffitsiyent·x) qo‘yib tenglama tuziladi. Natijani tekshirish uchun topilgan konsentratsiyalarni K ifodasiga qo‘ying.

Namunalar
5 l idishda N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃: muvozanatda [N₂] = 3, [H₂] = 2, [NH₃] = 4 mol/l. NH₃ 4 mol/l hosil bo‘lgan, demak N₂ dan 2, H₂ dan 6 sarflangan. Boshlang‘ich: N₂ 3 + 2 = 5, H₂ 2 + 6 = 8 mol/l; miqdorlari 25 va 40 mol.
CH₃COOH + C₂H₅OH ⇌ CH₃COOC₂H₅ + H₂O, K = 4, boshida har biridan 3 mol/l, mahsulot yo‘q. x/(3 − x) = 2 (ildiz K ni oling), x = 2 mol/l: efir 2 mol/l, kislota va spirt 1 mol/l dan; tekshiruv: 2·2/(1·1) = 4.
Sinfda faoliyat

Juft ishlash: bir-biringizga 3 qatorli jadval bilan yechiladigan masala tuzing (reaksiyani va muvozanat konsentratsiyalarini o‘zingiz tanlang), keyin almashib yechib, javobni K ifodasi orqali tekshiring.

Mashq
1
4 l idishda 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃: muvozanatda [SO₂] = 2, [O₂] = 1, [SO₃] = 6 mol/l. O₂ ning boshlang‘ich miqdori necha mol?
2
A + B ⇌ C + D, K = 9, boshida [A] = [B] = 4 mol/l, mahsulot yo‘q. [C] muvozanatda necha mol/l?
3
PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂, K = 5, [PCl₃] = [Cl₂] = 10 mol/l. [PCl₅] ni toping.
4
Nima uchun sarflangan konsentratsiyalar koeffitsiyentlar nisbatida bo‘ladi?