Oksidlanish va qaytarilish reaksiyalarining eritma muhitiga bog‘liqligi
Bir xil oksidlovchi turli muhitda turli mahsulotga aylanadi. Binafsha-pushti permanganat ioni MnO₄⁻ kislotali muhitda 5 elektron olib deyarli rangsiz Mn²⁺ ga, neytral yoki kuchsiz ishqoriy muhitda 3 elektron olib qo‘ng‘ir MnO₂ cho‘kmasiga, kuchli ishqoriy muhitda 1 elektron olib yashil MnO₄²⁻ (manganat) ionigacha qaytariladi. Demak, kislotali muhitda permanganatning oksidlovchilik xossasi eng kuchli namoyon bo‘ladi. Kislotali muhit odatda H₂SO₄ bilan hosil qilinadi, chunki xlorid kislotani permanganat Cl₂ gacha oksidlab yuboradi. Dixromat K₂Cr₂O₇ (to‘q sariq) kislotali muhitda 6 elektron olib yashil Cr³⁺ ga qaytariladi; ishqoriy muhitda esa xromat CrO₄²⁻ (sariq) barqaror: 2CrO₄²⁻ + 2H⁺ ⇌ Cr₂O₇²⁻ + H₂O muvozanati kislota qo‘shilganda o‘ngga, ishqor qo‘shilganda chapga siljiydi. Laboratoriyada bunday tajribalarni faqat o‘qituvchi o‘tkazadi.
| Muhit | MnO₄⁻ mahsuloti | Rang |
|---|---|---|
| kislotali | Mn²⁺ | rangsiz |
| neytral | MnO₂↓ | qo‘ng‘ir cho‘kma |
| ishqoriy | MnO₄²⁻ | yashil |
Laboratoriyada permanganat bilan titrlashda pushti-binafsha rang «o‘zi ko‘rsatkich» vazifasini bajaradi. Qaytaruvchi tugaguncha tomchilar rangsizlanadi (kislotali muhitda MnO₄⁻ → Mn²⁺), tugagandan keyin esa bitta ortiqcha tomchi eritmani pushti qiladi. Bir tomchi taxminan 0,05 ml, ya’ni 20 ml ning 0,25 % i, shuning uchun aniqlik yuqori.
Suv sifati tahlilchilari suvdagi organik moddalar miqdorini permanganat bilan aniqlaydi, oziq-ovqat laboratoriyalari qaytaruvchi moddalarni titrlaydi, ekologlar suv ifloslanishini baholaydi.
Qachondir biror narsa tugaganini rang bilan bildiradigan uchta kundalik belgi yozing (masalan, zaryad tugagan chiroq rangi, issiqlik o‘lchagich lentasi). Qaysi biri permanganatning pushti oxirgi nuqtasiga eng o‘xshashligini ayting.
Faqat o‘qituvchi o‘tkazadigan namoyish: uch probirkada bir xil permanganat va sulfit eritmasiga mos ravishda suyultirilgan H₂SO₄, suv va ishqor qo‘shiladi. O‘quvchilar himoya ko‘zoynagida uzoqdan rang o‘zgarishini (rangsiz, qo‘ng‘ir cho‘kma, yashil) kuzatib, natijani jadvalga yozadi.