Darslar 29 · 1 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
29
Oksidlanish va qaytarilish reaksiyalarining eritma muhitiga bog‘liqligi
eritma muhiti · medium of the solutionpermanganat ioni · permanganate ionmanganat ioni · manganate iondixromat ioni · dichromate ion
Tushuntirish
Bir xil oksidlovchi turli muhitda turli mahsulotga aylanadi. Binafsha-pushti permanganat ioni MnO₄⁻ kislotali muhitda 5 elektron olib deyarli rangsiz Mn²⁺ ga, neytral yoki kuchsiz ishqoriy muhitda 3 elektron olib qo‘ng‘ir MnO₂ cho‘kmasiga, kuchli ishqoriy muhitda 1 elektron olib yashil MnO₄²⁻ (manganat) ionigacha qaytariladi. Demak, kislotali muhitda permanganatning oksidlovchilik xossasi eng kuchli namoyon bo‘ladi. Kislotali muhit odatda H₂SO₄ bilan hosil qilinadi, chunki xlorid kislotani permanganat Cl₂ gacha oksidlab yuboradi. Dixromat K₂Cr₂O₇ (to‘q sariq) kislotali muhitda 6 elektron olib yashil Cr³⁺ ga qaytariladi; ishqoriy muhitda esa xromat CrO₄²⁻ (sariq) barqaror: 2CrO₄²⁻ + 2H⁺ ⇌ Cr₂O₇²⁻ + H₂O muvozanati kislota qo‘shilganda o‘ngga, ishqor qo‘shilganda chapga siljiydi. Laboratoriyada bunday tajribalarni faqat o‘qituvchi o‘tkazadi.
K₂Cr₂O₇ + 3Na₂SO₃ + 4H₂SO₄ = Cr₂(SO₄)₃ + 3Na₂SO₄ + K₂SO₄ + 4H₂O: Cr₂O₇²⁻ 6 elektron oladi (to‘q sariq → yashil), SO₃²⁻ 2 elektron beradi, shuning uchun 1 : 3 nisbat.
Sinfda faoliyat
Faqat o‘qituvchi o‘tkazadigan namoyish: uch probirkada bir xil permanganat va sulfit eritmasiga mos ravishda suyultirilgan H₂SO₄, suv va ishqor qo‘shiladi. O‘quvchilar himoya ko‘zoynagida uzoqdan rang o‘zgarishini (rangsiz, qo‘ng‘ir cho‘kma, yashil) kuzatib, natijani jadvalga yozadi.
Mashq
1
MnO₄⁻ ning kislotali, neytral va ishqoriy muhitdagi mahsulotlari va ranglarini yozing.