Elektroliz tushunchasi. Eritma va suyuqlanma elektrolizi
Elektroliz — elektrolit eritmasi yoki suyuqlanmasi orqali o‘zgarmas elektr toki o‘tganda elektrodlarda boradigan oksidlanish-qaytarilish jarayoni. Manfiy elektrod katod: kationlar shu yerda elektron olib qaytariladi; musbat elektrod anod: anionlar elektron berib oksidlanadi. Suyuqlanmada faqat tuz (oksid, ishqor) ionlari bo‘ladi: 2NaCl → 2Na + Cl₂; alyuminiy Al₂O₃ ning kriolitdagi suyuqlanmasi elektrolizidan olinadi. Suvli eritmada suv ham qatnashadi. Katodda: Li dan Al gacha bo‘lgan faol metallar kationlari o‘rniga H₂ ajraladi; Mn dan Pb gacha o‘rtacha faol metallar ham metall, ham H₂ beradi; H dan keyingi (Cu, Ag, Au) metallar ajraladi. Inert anodda (grafit, Pt): kislorodli kislota qoldiqlari va F⁻ o‘rniga suv oksidlanib O₂ ajraladi; Cl⁻, Br⁻, I⁻, S²⁻ esa Cl₂, Br₂, I₂, S ga aylanadi. Bu qoidalar soddalashtirilgan: haqiqiy natija konsentratsiya va elektrod materialiga ham bog‘liq. Eruvchan (mis, nikel) anod esa o‘zi eriydi; galvanik qoplama shunga asoslangan.
O‘qituvchi namoyishi yoki video: past kuchlanishli manba bilan CuCl₂ eritmasi elektrolizi (katodda mis qatlami). Xlor zaharli gaz bo‘lgani uchun bu tajriba faqat o‘qituvchi tomonidan, mo‘rili shkafda o‘tkaziladi; o‘quvchilar elektrodlar va manbaga tegmaydi, katod, anod va ionlar harakatini chizmada belgilaydi.