Ekvivalent va ekvivalentlar qonuni

Moddalar bir-biri bilan o‘zaro teng qiymatli — ekvivalent — miqdorlarda reaksiyaga kirishadi. Elementning ekvivalent massasi (kitobda «ekvivalent og‘irlik») shu element 1 massa qism vodorod yoki 8 massa qism kislorod bilan birika oladigan massaga teng: E = A/V, bunda A — atom massasi, V — valentlik; shunga ko‘ra E(H) = 1, E(O) = 8, E(Cl) = 35,5. Bitta element turli birikmalarda turli valentlik ko‘rsatsa, uning ekvivalent massasi ham turlicha bo‘ladi (SO₂ da oltingugurt uchun 32/4 = 8, SO₃ da 32/6 ≈ 5,33). Murakkab moddalar uchun: oksid E = M/(n·V) (n — element indeksi, V — valentligi); kislota E = M/n(H) (metallga almashinadigan H soni); asos E = M/n(OH); tuz E = M/(n·V) (metall bo‘yicha); ion E = M/z. Ekvivalentlar qonuni: reaksiyaga kirishuvchi moddalarning massalari ularning ekvivalent massalariga proporsional, m₁/m₂ = E₁/E₂. Gazlar uchun ekvivalent hajm ham kiritiladi: normal sharoitda vodorodniki 11,2 l, kislorodniki 5,6 l, chunki 1 g H₂ va 8 g O₂ shuncha hajm egallaydi. Ekvivalent massa g/mol da ifodalanadi (kitobda g/ekv). Eslatma: «ekvivalent» va «ekvivalent og‘irlik» — eskirgan atamalar, hozirgi xalqaro (IUPAC) amaliyotda o‘rniga mol va reaksiya tenglamasi qo‘llanadi; ammo maktab va test masalalarida ular hali uchraydi.