Kuchli va kuchsiz elektrolitlar haqida tushuncha
1887-yilda Arrenius elektrolitik dissotsiatsiya nazariyasini taklif etdi: elektrolitlar suvda erisa yoki suyuqlansa, ionlarga ajraladi. Elektr toki ta’sirida musbat ionlar katodga — ular kationlar, manfiy ionlar anodga tomon yo‘naladi — ular anionlar deyiladi; masalan NaCl → Na⁺ + Cl⁻, Al₂(SO₄)₃ → 2Al³⁺ + 3SO₄²⁻. Dissotsiatsiya qaytar jarayon: qarama-qarshi zaryadli ionlar to‘qnashib yana molekulaga birikishi (assotsiatsiya) mumkin. Eritmasi yoki suyuqlanmasi tok o‘tkazadigan moddalar — elektrolitlar (kislotalar, ishqorlar, tuzlar); tok o‘tkazmaydiganlar — noelektrolitlar (shakar, spirtlar, distillangan suv, qutbsiz birikmalar). Suvli eritmada deyarli to‘liq ionlarga ajraladiganlar kuchli elektrolitlar: kuchli kislotalar (HCl, HBr, HI, HNO₃, H₂SO₄, HClO₄), ishqorlar (IA va IIA guruh gidroksidlari, Be va Mg dan tashqari) hamda suvda yaxshi eriydigan tuzlar. Qisman ajraladiganlar kuchsiz elektrolitlar: H₂CO₃, H₂S, H₂SO₃, HF, HCN, HNO₂, CH₃COOH, NH₄OH hamda erimaydigan asoslar. HₙEOₘ ko‘rinishdagi kislorodli kislotalar uchun taxminiy qoida: m – n ≥ 2 bo‘lsa kuchli (HNO₃: 3 – 1 = 2), m – n < 2 bo‘lsa kuchsiz (HNO₂: 2 – 1 = 1). Tok o‘tkazuvchanlik tajribasi faqat o‘qituvchi tomonidan, ehtiyot choralariga rioya qilib namoyish etiladi.
Sinfda kartochkalar: moddalarning formulalarini «kuchli elektrolit», «kuchsiz elektrolit», «noelektrolit» ustunlariga ajrating va har bir tanlovingizni m – n qoidasi yoki eruvchanlik jadvali bilan asoslang.