ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo (Umumiy kimyo)

Foiz konsentratsiyaga doir masalalar. Zichlik

Darslar 16–17 · 2 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
16

Foiz konsentratsiya mavzusiga doir masalalar va ularning yechimi

Darslik: 77–84-betlar
MaqsadFoiz konsentratsiyaga doir murakkab masalalarni yechish: suv bilan reaksiyaga kirishadigan moddalar, eritmalarni aralashtirish va suyultirish, gaz ajralib chiqishi.
Yangi so‘zlar
eritmalarni aralashtirish · mixing solutionssuyultirish · dilutionsuv bilan reaksiya · reaction with watermassa balansi · mass balance
Tushuntirish

Agar modda suv bilan reaksiyaga kirishsa (Na, Na₂O, K₂O, SO₃, SO₂ va boshqalar), hosil bo‘lgan eritmaning konsentratsiyasi dastlabki modda bo‘yicha emas, reaksiyada paydo bo‘lgan yangi modda (NaOH, H₂SO₄ …) massasi bo‘yicha hisoblanadi, bunda reaksiya tenglamasidan foydalaniladi. Gaz ajralib chiqsa, eritma massasi m₂ = (dastlabki massalar yig‘indisi) – m(gaz) bo‘ladi: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑ da vodorod massasi chiqarib tashlanadi. Eritmalar aralashtirilganda erigan moddalar massalari qo‘shiladi va eritmalar massalari ham qo‘shiladi: C% = (m₁′ + m₁″)/(m₂′ + m₂″)·100 %. Suyultirganda erigan modda massasi o‘zgarmaydi: m₂′·C%′ = m₂″·C%″, bunda qo‘shiladigan suv massasi m₂″ – m₂′. Hamma masalalarda: 1) reaksiya tenglamasini yozing, 2) erigan modda massasini toping, 3) eritma massasini (gazni hisobga olib) toping, 4) C% ni hisoblang.

ƒFormula
C % = (m₁ + m₁′) : (m₂ + m₂′) · 100 %
eritmalarni aralashtirish: erigan modda massalari va eritma massalari qo‘shiladi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Dehqon 20 % li suyuq o‘g‘it konsentratini 1 qism konsentrat va 9 qism suv bilan suyultiradi. Erigan modda massasi o‘zgarmaydi, eritma massasi 10 marta ortadi, shuning uchun konsentratsiya 20 % dan 2 % ga tushadi. Masalan, 100 g konsentratga 900 g suv qo‘shilsa, 1000 g 2 % li eritma chiqadi.

Kim ishlatadi

Agronomlar o‘g‘it eritmalarini ekinga mos konsentratsiyada tayyorlaydi, farmatsevtlar quyuq eritmalardan suyultirilgan eritma tayyorlaydi, ichimlik ishlab chiqaruvchilar konsentratdan sharbat tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Agar mahsulot yorlig‘ida «1 qism konsentratga 4 qism suv» kabi suyultirish ko‘rsatmasi bo‘lsa (masalan, sharbat konsentrati), konsentratsiya necha marta kamayishini hisoblab yozing. Hech narsani aralashtirmang; faqat yorliqni o‘qing.

Namunalar
2Li + 2H2O→2LiOH + H2↑
m₂ = 7 + 114 – 1 = 120 g
7 g litiy (1 mol) 114 g suvga solindi: 2Li + 2H₂O → 2LiOH + H₂↑. LiOH — 1 mol = 24 g; H₂ — 0,5 mol = 1 g. m₂ = 7 + 114 – 1 = 120 g; C% = 24/120·100 % = 20 %.
0204060801001870881-eritma2-eritmajamituz, g
12 % li 150 g va 28 % li 250 g eritma aralashtirildi. Tuz: 18 + 70 = 88 g; eritma: 400 g; C% = 88/400·100 % = 22 %.
Sinfda faoliyat

Guruh musobaqasi: har bir guruh o‘ziga berilgan eritma masalasi uchun «reaksiya – tuz massasi – eritma massasi – C%» to‘rt qadamli yechim sxemasini doskada ko‘rsatadi.

Mashq
1
80 g SO₃ 120 g suvga solindi (SO₃ + H₂O → H₂SO₄). H₂SO₄ ning massa ulushini (%) toping (M(SO₃) = 80, M(H₂SO₄) = 98).
2
30 % li 200 g eritmani 20 % li qilish uchun necha gramm suv qo‘shish kerak?
3
8 % li 150 g va 24 % li 50 g eritma aralashtirildi. Hosil bo‘lgan eritma necha foizli?
4
Nima uchun 10 % li va 30 % li eritmalarni aralashtirganda natija har doim ham 20 % bo‘lavermaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMalikaning motivatsion xatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →