☰ Mundarija · Kimyo (Umumiy kimyo)

Foiz konsentratsiyaga doir masalalar. Zichlik

Darslar 16–17 · 2 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
16

Foiz konsentratsiya mavzusiga doir masalalar va ularning yechimi

Darslik: 77–84-betlar
MaqsadFoiz konsentratsiyaga doir murakkab masalalarni yechish: suv bilan reaksiyaga kirishadigan moddalar, eritmalarni aralashtirish va suyultirish, gaz ajralib chiqishi.
Yangi so‘zlar
eritmalarni aralashtirish · mixing solutionssuyultirish · dilutionsuv bilan reaksiya · reaction with watermassa balansi · mass balance
Tushuntirish

Agar modda suv bilan reaksiyaga kirishsa (Na, Na₂O, K₂O, SO₃, SO₂ va boshqalar), hosil bo‘lgan eritmaning konsentratsiyasi dastlabki modda bo‘yicha emas, reaksiyada paydo bo‘lgan yangi modda (NaOH, H₂SO₄ …) massasi bo‘yicha hisoblanadi, bunda reaksiya tenglamasidan foydalaniladi. Gaz ajralib chiqsa, eritma massasi m₂ = (dastlabki massalar yig‘indisi) – m(gaz) bo‘ladi: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑ da vodorod massasi chiqarib tashlanadi. Eritmalar aralashtirilganda erigan moddalar massalari qo‘shiladi va eritmalar massalari ham qo‘shiladi: C% = (m₁′ + m₁″)/(m₂′ + m₂″)·100 %. Suyultirganda erigan modda massasi o‘zgarmaydi: m₂′·C%′ = m₂″·C%″, bunda qo‘shiladigan suv massasi m₂″ – m₂′. Hamma masalalarda: 1) reaksiya tenglamasini yozing, 2) erigan modda massasini toping, 3) eritma massasini (gazni hisobga olib) toping, 4) C% ni hisoblang.

Namunalar
7 g litiy (1 mol) 114 g suvga solindi: 2Li + 2H₂O → 2LiOH + H₂↑. LiOH — 1 mol = 24 g; H₂ — 0,5 mol = 1 g. m₂ = 7 + 114 – 1 = 120 g; C% = 24/120·100 % = 20 %.
12 % li 150 g va 28 % li 250 g eritma aralashtirildi. Tuz: 18 + 70 = 88 g; eritma: 400 g; C% = 88/400·100 % = 22 %.
Sinfda faoliyat

Guruh musobaqasi: har bir guruh o‘ziga berilgan eritma masalasi uchun «reaksiya – tuz massasi – eritma massasi – C%» to‘rt qadamli yechim sxemasini doskada ko‘rsatadi.

Mashq
1
80 g SO₃ 120 g suvga solindi (SO₃ + H₂O → H₂SO₄). H₂SO₄ ning massa ulushini (%) toping (M(SO₃) = 80, M(H₂SO₄) = 98).
2
30 % li 200 g eritmani 20 % li qilish uchun necha gramm suv qo‘shish kerak?
3
8 % li 150 g va 24 % li 50 g eritma aralashtirildi. Hosil bo‘lgan eritma necha foizli?
4
Nima uchun 10 % li va 30 % li eritmalarni aralashtirganda natija har doim ham 20 % bo‘lavermaydi?