☰ Mundarija · Kimyo (Umumiy kimyo)

Redoksda ekvivalent massani aniqlash

Darslar 30 · 1 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
30

Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarida moddalarning ekvivalent massalarini aniqlash

Darslik: 135–138-betlar
MaqsadOksidlovchi va qaytaruvchining ekvivalent massasini (E = M/n(e⁻)) hisoblash va ekvivalentlar qonuni bilan massalarni topish.
Yangi so‘zlar
oksidlovchining ekvivalent massasi · equivalent mass of an oxidising agentqaytaruvchining ekvivalent massasi · equivalent mass of a reducing agentekvivalentlar qonuni · law of equivalentsberilgan elektronlar soni · number of electrons transferred
Tushuntirish

Oksidlanish-qaytarilish reaksiyasida moddaning ekvivalent massasi uning molyar massasini bir formula birligi qabul qilgan (oksidlovchi) yoki bergan (qaytaruvchi) elektronlar soniga bo‘lib topiladi: E = M/n(e⁻). Masalan, K₂Cr₂O₇ kislotali muhitda 6 e⁻ oladi: E = 294/6 = 49; Na₂SO₃ SO₄²⁻ gacha oksidlanishda 2 e⁻ beradi: E = 126/2 = 63. Demak, bir modda uchun E reaksiya sharoitiga bog‘liq: KMnO₄ kislotali muhitda E = 158/5 = 31,6, ishqoriy muhitda esa E = 158/1 = 158. Ekvivalentlar qonuni: moddalar ekvivalent massalariga proporsional massalarda reaksiyaga kirishadi, ya’ni m₁/E₁ = m₂/E₂ (ekvivalentlar soni teng). Shu qonun tenglamani yozmasdan ham qaytaruvchi va oksidlovchi massalarini topishga imkon beradi. Yarim reaksiyani yozib, nechta elektron ko‘chishini aniqlash esa eng ishonchli yo‘l. Eslatma: ekvivalent massa — eskirgan atama; hozirgi amaliyotda xuddi shu hisob mol va elektronlar soni orqali bajariladi.

Namunalar
K₂Cr₂O₇ (M = 294): Cr₂O₇²⁻ + 14H⁺ + 6e⁻ → 2Cr³⁺ + 7H₂O, E = 294/6 = 49 g/mol. Na₂SO₃ (M = 126): SO₃²⁻ + H₂O − 2e⁻ → SO₄²⁻ + 2H⁺, E = 126/2 = 63 g/mol.
98 g K₂Cr₂O₇ bilan necha gramm Na₂SO₃ reaksiyaga kirishadi? 98/49 = 2 ekvivalent; m(Na₂SO₃) = 2·63 = 126 g. Tenglamadan tekshiruv: K₂Cr₂O₇ + 3Na₂SO₃: 98 g = 1/3 mol, Na₂SO₃ = 1 mol = 126 g.
Sinfda faoliyat

Jadval tuzish: H₂O₂, SO₂, KI, FeSO₄ uchun (har birining ishtirokidagi bitta reaksiyani tanlab) elektronlar sonini va E ni hisoblab, jadvalga yozing; qaysi biri oksidlovchi, qaysi biri qaytaruvchi ekanini ko‘rsating.

Mashq
1
H₂O₂ oksidlovchi sifatida (O: −1 → −2) bir molekulasi 2 e⁻ qabul qiladi. E(H₂O₂) ni toping (M = 34).
2
SO₂ → H₂SO₄ da oltingugurt +4 dan +6 gacha oksidlanadi. E(SO₂) ni toping (M = 64).
3
68 g H₂O₂ (E = 17) bilan necha gramm KI (E = 166) reaksiyaga kirishadi?
4
Nima uchun KMnO₄ ning E qiymati muhitga qarab turlicha?