ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo (Umumiy kimyo)

Redoksda ekvivalent massani aniqlash

Darslar 30 · 1 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
30

Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarida moddalarning ekvivalent massalarini aniqlash

Darslik: 135–138-betlar
MaqsadOksidlovchi va qaytaruvchining ekvivalent massasini (E = M/n(e⁻)) hisoblash va ekvivalentlar qonuni bilan massalarni topish.
Yangi so‘zlar
oksidlovchining ekvivalent massasi · equivalent mass of an oxidising agentqaytaruvchining ekvivalent massasi · equivalent mass of a reducing agentekvivalentlar qonuni · law of equivalentsberilgan elektronlar soni · number of electrons transferred
Tushuntirish

Oksidlanish-qaytarilish reaksiyasida moddaning ekvivalent massasi uning molyar massasini bir formula birligi qabul qilgan (oksidlovchi) yoki bergan (qaytaruvchi) elektronlar soniga bo‘lib topiladi: E = M/n(e⁻). Masalan, K₂Cr₂O₇ kislotali muhitda 6 e⁻ oladi: E = 294/6 = 49; Na₂SO₃ SO₄²⁻ gacha oksidlanishda 2 e⁻ beradi: E = 126/2 = 63. Demak, bir modda uchun E reaksiya sharoitiga bog‘liq: KMnO₄ kislotali muhitda E = 158/5 = 31,6, ishqoriy muhitda esa E = 158/1 = 158. Ekvivalentlar qonuni: moddalar ekvivalent massalariga proporsional massalarda reaksiyaga kirishadi, ya’ni m₁/E₁ = m₂/E₂ (ekvivalentlar soni teng). Shu qonun tenglamani yozmasdan ham qaytaruvchi va oksidlovchi massalarini topishga imkon beradi. Yarim reaksiyani yozib, nechta elektron ko‘chishini aniqlash esa eng ishonchli yo‘l. Eslatma: ekvivalent massa — eskirgan atama; hozirgi amaliyotda xuddi shu hisob mol va elektronlar soni orqali bajariladi.

ƒFormula
E = M : n(ē)
n(ē) — bitta formula birligi qabul qilgan yoki bergan elektronlar soni
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oziq-ovqat laboratoriyalari sharbatdagi C vitaminini (askorbin kislota, M = 176, 2 e⁻ beradi, E = 88) yod eritmasi bilan aniqlaydi. 50 mg vitamin C uchun 0,050 / 88 ≈ 5,7·10⁻⁴ ekvivalent yod kerak, bu 5,7·10⁻⁴ · 127 ≈ 0,072 g yod. Teng sonli ekvivalentlar reaksiyaga kirishadi: tarozida massalar boshqacha, lekin ekvivalentlar teng.

Kim ishlatadi

Oziq-ovqat kimyogarlari vitamin miqdorini tekshiradi, sifat nazoratchilari mahsulot yorlig‘idagi qiymatni laboratoriya bilan solishtiradi, farmatsevtlar qaytaruvchi dori moddalarini titrlab aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Meva sharbati yoki mevali gazak yorlig‘ida «C vitamini» (askorbin kislota) mg miqdorini 100 g yoki 100 ml uchun o‘qing va uni 88 mg/ekv ga bo‘lib, necha milliekvivalentga to‘g‘ri kelishini hisoblang.

Namunalar
ModdaM, g/moln(ē)E
K₂Cr₂O₇294649
Na₂SO₃126263
K₂Cr₂O₇ (M = 294): Cr₂O₇²⁻ + 14H⁺ + 6e⁻ → 2Cr³⁺ + 7H₂O, E = 294/6 = 49 g/mol. Na₂SO₃ (M = 126): SO₃²⁻ + H₂O − 2e⁻ → SO₄²⁻ + 2H⁺, E = 126/2 = 63 g/mol.
98 g K₂Cr₂O₇ bilan necha gramm Na₂SO₃ reaksiyaga kirishadi? 98/49 = 2 ekvivalent; m(Na₂SO₃) = 2·63 = 126 g. Tenglamadan tekshiruv: K₂Cr₂O₇ + 3Na₂SO₃: 98 g = 1/3 mol, Na₂SO₃ = 1 mol = 126 g.
Sinfda faoliyat

Jadval tuzish: H₂O₂, SO₂, KI, FeSO₄ uchun (har birining ishtirokidagi bitta reaksiyani tanlab) elektronlar sonini va E ni hisoblab, jadvalga yozing; qaysi biri oksidlovchi, qaysi biri qaytaruvchi ekanini ko‘rsating.

Mashq
1
H₂O₂ oksidlovchi sifatida (O: −1 → −2) bir molekulasi 2 e⁻ qabul qiladi. E(H₂O₂) ni toping (M = 34).
2
SO₂ → H₂SO₄ da oltingugurt +4 dan +6 gacha oksidlanadi. E(SO₂) ni toping (M = 64).
3
68 g H₂O₂ (E = 17) bilan necha gramm KI (E = 166) reaksiyaga kirishadi?
4
Nima uchun KMnO₄ ning E qiymati muhitga qarab turlicha?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliXotira daftari bobo-buvilar uchunHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →