Kimyoviy bog‘lanish turlari va kristall panjaralar

Kimyoviy bog‘ atomlarning o‘zaro ta’siri natijasida hosil bo‘ladi va bog‘lanish energiyasi, bog‘ uzunligi, valent burchak hamda bog‘lanish tartibi bilan tavsiflanadi; bog‘lanish tartibi ortsa, bog‘ qisqaroq va mustahkamroq bo‘ladi. Kovalent bog‘ umumiy elektron juft hisobiga hosil bo‘ladi: atomlar elektrmanfiyligi bir xil bo‘lsa — qutbsiz (Cl₂, O₂), farq kichik bo‘lsa — qutbli (HCl, H₂O), umumiy juft esa elektrmanfiyroq atom tomon siljiydi. Donor-akseptor mexanizmida bog‘ bir atomning bo‘linmagan elektron jufti va ikkinchisining bo‘sh orbitali hisobiga hosil bo‘ladi (NH₃ + H⁺ → NH₄⁺). Elektrmanfiyliklar farqi juda katta bo‘lsa (taxminan 1,7 dan yuqori), elektron butunlay o‘tadi va qarama-qarshi zaryadli ionlar orasida elektrostatik tortishuv — ion bog‘ (NaCl, CaO) vujudga keladi; metallarda esa musbat ionlar va erkin elektronlar orasida metall bog‘ bor. Yadrolarni tutashtiruvchi chiziq bo‘ylab joylashgan bog‘ — σ-bog‘, unga perpendikulyar qoplanish — π-bog‘; yagona bog‘ faqat σ, qo‘sh bog‘ σ + π, uch bog‘ σ + 2π dan iborat. Bir molekulaning H atomi bilan boshqasining O, N yoki F atomi orasida molekulalararo vodorod bog‘ paydo bo‘ladi va suvning yuqori qaynash haroratini tushuntiradi. Kristall panjara tugunlarida molekulalar (molekulyar panjara, yengil suyuqlanadi), atomlar (atom panjara, juda qattiq va qiyin suyuqlanadi), ionlar (ion panjara, mo‘rt va yuqori haroratda suyuqlanadi) yoki metall ionlari (metall panjara, elektr o‘tkazadi) joylashadi.