ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo (Umumiy kimyo)

Avogadro qonuni. Gazlar aralashmasi

Darslar 6 · 1 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
6

Avogadro qonuni. Gazlar aralashmasi

Darslik: 34–39-betlar
MaqsadAvogadro qonuni va uning xulosalarini (molyar hajm, nisbiy zichlik) tushuntirish hamda gazlarning hajmi, massasi, miqdori va aralashmadagi hajm ulushini hisoblash.
Yangi so‘zlar
Avogadro qonuni · Avogadro’s lawmolyar hajm · molar volumenisbiy zichlik · relative densityhajm ulushi · volume fraction
Tushuntirish

Avogadro qonuni (1811): bir xil sharoitda (bir xil bosim va haroratda) turli gazlarning teng hajmlarida molekulalar soni teng bo‘ladi. Normal sharoitda (0 °C, 101,325 kPa) har qanday gazning 1 moli 22,4 l hajm egallaydi — bu gazlarning molyar hajmi Vₘ = 22,4 l/mol, shuning uchun n = V/Vₘ va V = n·22,4. Ikki gaz massalarining bir xil hajmda nisbati ularning molyar massalari nisbatiga teng; birinchi gazning ikkinchisiga nisbatan zichligi D = M₁/M₂, bundan M = 2·D(H₂) va M = 29·D(havo), chunki havoning o‘rtacha molyar massasi taxminan 29 g/mol. Gazlar orasidagi reaksiyalarda tenglamadagi koeffitsiyentlar hajmlar nisbatini ham ko‘rsatadi: H₂ + Cl₂ = 2HCl da hajmlar 1 : 1 : 2 kabi. Oddiy gazlarning molekulalari ikki atomli (H₂, N₂, O₂, F₂, Cl₂), ozon O₃ uch atomli, nodir gazlarniki esa bir atomli (He, Ne, Ar). Gaz aralashmasida i-komponentning hajm ulushi φ = Vᵢ/V(aralashma) (yoki foizda ·100 %) formula bilan topiladi.

ƒFormula
V = n · Vₘ, Vₘ = 22,4 l/mol
normal sharoit: 0 °C, 101,325 kPa; D(H₂) = M : 2, D(havo) = M : 29
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Karbonat angidrid (CO₂) ning molyar massasi 44 g/mol, havonikidan 29 g/mol. Havoga nisbatan zichligi 44/29 ≈ 1,5, ya’ni havodan og‘irroq. Shuning uchun bijg‘ish paytida ajralgan CO₂ yerto‘la yoki quduqning pastki qismida to‘planishi mumkin va bunday joylarni shamollatish zarur.

Kim ishlatadi

Xavfsizlik mutaxassislari yerto‘la va quduqlarda gaz to‘planishini tekshiradi, shamollatish muhandislari gaz og‘irligiga qarab havo oqimini loyihalaydi, sharlar bilan ishlovchi texniklar geliy va vodorod bilan to‘ldiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga yerto‘laning oddiy kesimini chizing va CO₂ qayerda to‘planishini belgilang. Shamollatish teshigi tepada bo‘lgani yaxshimi yoki pol sathidami, qaror qilib, nega ekanini bir jumlada yozing.

Namunalar
5,6 l (n.sh.) azotda nechta molekula bor? n = 5,6/22,4 = 0,25 mol; N = 0,25·6,02·10²³ = 1,505·10²³ ta molekula.
00,511,522,50,070,550,971,11,522,45H₂CH₄N₂O₂CO₂Cl₂Havoga nisbatan zichlik
Gazning havoga nisbatan zichligi 0,55 ga teng. M = 29·0,55 ≈ 16 g/mol — bu metan CH₄ bo‘lishi mumkin. Uning vodorodga nisbatan zichligi D(H₂) = 16/2 = 8.
Sinfda faoliyat

Mashq: kartochkalarda gaz formulalari (He, CH₄, NH₃, CO₂, Cl₂, SO₂) berilgan. Guruhlar ularni havoga nisbatan zichligi ortib borish tartibida qatorga terib, qaysi gaz havodan yengil ekanini aniqlaydi.

Mashq
1
5 mol Cl₂ normal sharoitda necha litr hajm egallaydi?
2
44,8 l (n.sh.) SO₂ ning massasi necha gramm (M = 64 g/mol)?
3
M = 34 g/mol bo‘lgan gazning vodorodga nisbatan zichligini toping.
4
Aralashmada 6 l N₂, 3 l CO₂ va 1 l Ar bor. N₂ ning hajm ulushi necha foiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMaktab tomidagi quyosh paneliHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →