ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo (Umumiy kimyo)

Eritma konsentratsiyasi. Foiz konsentratsiya

Darslar 15 · 1 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
15

Eritma konsentratsiyasi va uni ifodalash usullari. Foiz konsentratsiya

Darslik: 73–77-betlar
MaqsadEritma konsentratsiyasi tushunchasini va uni ifodalash usullarini sanash, foiz konsentratsiyani hisoblash hamda erigan modda, eritma va suv massalarini topish.
Yangi so‘zlar
konsentratsiya · concentrationfoiz konsentratsiya · percent concentrationerigan modda massasi · mass of solutesuyultirilgan va konsentrlangan · dilute and concentrated
Tushuntirish

Konsentratsiya — ma’lum massa yoki hajmdagi eritmada erigan moddaning miqdorini ifodalovchi kattalik; «konsentrlangan» yoki «suyultirilgan» deyish aniq ma’lumot bermaydi, shuning uchun foiz, molyar va normal (eskirgan, lekin maktabda ishlatiladigan) konsentratsiya qo‘llaniladi. Foiz konsentratsiya (massa ulushi) erigan modda massasining eritma massasiga nisbatiga teng va 100 % ga ko‘paytiriladi: C% = m₁/m₂·100 %, bunda m₁ — erigan modda massasi, m₂ — eritma massasi (erigan modda + erituvchi). Masalan, 12 % li glukoza eritmasining har 100 g ida 12 g glukoza va 88 g suv bor. Undan kerakli kattaliklar topiladi: m₁ = C%·m₂/100 %, m₂ = m₁·100 %/C%, suv massasi m(H₂O) = m₂ – m₁. Agar modda miqdori (mol) berilsa, avval m₁ = n·M topiladi. Eritma massasi va hajmi bir-biriga teng emas; shuning uchun foiz konsentratsiyada eritma massasi olinadi. Suyultirganda erigan modda massasi o‘zgarmaydi, eritma massasi esa qo‘shilgan suv massasiga ortadi.

ƒFormula
C % = m₁ : m₂ · 100 %
m₁ — erigan modda massasi, m₂ = m₁ + m(suv) — eritma massasi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Dengiz suvida taxminan 3,5 % erigan tuz bor: 1 kg dengiz suvida taxminan 35 g tuz. Bu massa ulushi, ya’ni C% = m(tuz) / m(eritma) · 100 %. 100 kg dengiz suvi bug‘latilsa, taxminan 3,5 kg tuz qoladi. Foiz «butunning» qaysi qismi ekanini aniq ko‘rsatgani uchun «sho‘r» yoki «kam sho‘r» deyishdan aniqroq.

Kim ishlatadi

Okeanologlar suv sho‘rligini foiz yoki promille bilan o‘lchaydi, oziq-ovqat texnologlari sho‘r suv va sirka konsentratsiyasini nazorat qiladi, dehqonlar sug‘orish suvi sho‘rligini baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Oziq-ovqat yorlig‘idagi biror foiz ko‘rsatkichni (masalan, yog‘ yoki meva ulushi) toping va «100 %» qaysi massaga tegishli ekanini yozing. Bu C% formulasidagi m(eritma) ga o‘xshaydi.

Namunalar
24176NaCl, gsuv, g
24 g NaCl 176 g suvda eritildi. m₂ = 24 + 176 = 200 g; C% = 24/200·100 % = 12 %.
!Xavfsizlik
Eritmani faqat o‘qituvchi ko‘rsatmasi bilan tayyorlang; laboratoriyada hech narsani tatib ko‘rmang, to‘kilgan eritmani darhol arting.
8 % li eritmadan 250 g tayyorlash uchun: m₁ = 8·250/100 = 20 g tuz; suv m(H₂O) = 250 – 20 = 230 g.
Sinfda faoliyat

Amaliy ish (o‘qituvchi bilan, ehtiyot choralari): tarozida 5 g osh tuzi va 45 g suv o‘lchab, eritma tayyorlang va uning foiz konsentratsiyasini hisoblang. Natijani 10 % bilan solishtiring.

Mashq
1
15 g shakar 135 g suvda eritildi. Eritmaning foiz konsentratsiyasi qancha?
2
30 % li eritmaning 60 g ida necha gramm tuz bor?
3
36 g tuzdan 12 % li eritma tayyorlash uchun necha gramm suv kerak?
4
0,5 mol NaOH (M = 40 g/mol) 180 g suvda eritildi. Foiz konsentratsiyani toping.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinfning Yangi yil kechasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →