Davriy qonun va davriy sistema

1869-yilda D.I. Mendeleyev elementlarni atom massasining ortishi tartibida joylashtirib, ularning xossalari davriy takrorlanishini payqadi va davriy qonunni ta’rifladi: oddiy moddalarning xossalari hamda birikmalarning shakli va xossalari elementlar atom massalariga davriy bog‘liq. Bugungi ta’rifda bu bog‘liqlik atom massasiga emas, yadro zaryadiga (tartib raqamiga, ya’ni elektron konfiguratsiyaga) bog‘lanadi. Jadvalda 7 ta davr bor: davrlardagi elementlar soni 2, 8, 8, 18, 18, 32, 32 ga teng, birinchisidan boshqa har bir davr ishqoriy metalldan boshlanib nodir gaz bilan tugaydi; vertikal bo‘ylab esa guruhlar joylashgan va ularning har biri bosh hamda yonaki guruhchaga bo‘linadi. Chapdan o‘ngga davr bo‘ylab atom radiusi kamayadi, metallik xossalar susayadi, metallmaslik xossalari va elektrmanfiylik ortadi; bosh guruhcha bo‘ylab yuqoridan pastga atom radiusi va metallik xossalari kuchayadi. Elementning eng yuqori musbat oksidlanish darajasi odatda guruh raqamiga teng, shuning uchun V guruh elementining yuqori oksidi E₂O₅, VI guruhniki EO₃; IV–VII guruh bosh guruhcha elementlari uchuvchan vodorodli birikma hosil qiladi (formulasi EH₈₋ₙ, bunda n — guruh raqami). Mendeleyev hali kashf etilmagan elementlar uchun bo‘sh kataklar qoldirdi va ekaalyuminiy (galliy, 1875), ekabor (skandiy, 1879), ekasilitsiy (germaniy, 1886) xossalarini oldindan aytdi; bugun 118 ta element ma’lum, ularning 113, 115, 117 va 118 raqamlilari 2016-yilda nihoniy, moskoviy, tennessin va oganesson deb nomlangan.