Normal konsentratsiya
Erigan moddaning ekvivalent miqdori nekv uning massasi m ni ekvivalent massasi E ga bo‘lib topiladi: nekv = m/E (kitobda g/ekv). 1 l eritmada erigan moddaning ekvivalentlar soni eritmaning normal konsentratsiyasi CN deyiladi: CN = nekv/V, birligi N («normal»); undan nekv = CN·V va V = nekv/C_N. Normal konsentratsiya moddaning ekvivalent massasiga, ya’ni reaksiyaning turiga bog‘liq: 1 M H₂SO₄ — 2 N (E = 98/2 = 49), 1 M HCl — 1 N, 1 M H₃PO₄ — to‘liq neytrallanishda 3 N. Ekvivalentlar qonuniga ko‘ra moddalar teng miqdordagi ekvivalentlarda reaksiyaga kirishadi, shuning uchun neytrallanishda CN₁·V₁ = CN₂·V₂; suyultirishda ham C₁V₁ = C₂V₂. Eslatma: bugungi xalqaro amaliyotda «normallik» tavsiya etilmaydi, ammo maktab va test topshiriqlarida u qo‘llanadi.
Suv qattiqligi shahar suv hisobotlarida mg-ekv/l da beriladi. Faraz qilaylik, 1 l suvda 60 mg Ca²⁺ (E ≈ 20) va 12 mg Mg²⁺ (E ≈ 12) bor: 60/20 + 12/12 = 3 + 1 = 4 mg-ekv/l. Ikki ion bir xil «ekvivalent» birligiga keltirilgani uchun ularni qo‘shish mumkin.
Suv ta’minoti texnologlari qattiqlikni nazorat qiladi, qozonxona va isitish tizimi muhandislari mineral cho‘kma xavfini baholaydi, yuvish vositalari kimyogarlari qattiq suvga mos tarkib tanlaydi.
Ishonchli manbadan yashash joyingizdagi suv qattiqligini (mg-ekv/l da) toping va u yumshoq, o‘rtacha yoki qattiq suv ekanini topilgan shkala bo‘yicha yozing.
| Eritma | z | molyar → normal |
|---|---|---|
| H₂SO₄ | 2 | 1 M → 2 N |
| Al₂(SO₄)₃ | 6 | 0,3 M → 1,8 N |
Jadval: guruhlar HCl, H₂SO₄, Ca(OH)₂ va Al₂(SO₄)₃ uchun 1 M eritmaning normal konsentratsiyasini hisoblab, doskadagi umumiy jadvalga yozadi.