Foiz va molyar konsentratsiya o‘rtasidagi bog‘lanish
1 l eritmaning massasi 1000·ρ gramm (ρ g/ml da), undagi erigan modda massasi 1000·ρ·C%/100 = 10·ρ·C% gramm, mollar soni esa 10·ρ·C%/M. Demak, CM = C%·ρ·10/M. Teskari o‘tish: C% = CM·M/(ρ·10). Shu formulalardan zichlik ρ = CM·M/(C%·10) va erigan moddaning molyar massasi M = C%·10·ρ/C_M ham topiladi; shu tariqa noma’lum moddani aniqlash mumkin. Formulalarda ρ — eritma zichligi g/ml da, M — erigan moddaning molyar massasi (g/mol), C% — foiz (masalan 20 % uchun 20 olinadi). 10 soni foizni va l ni ml ga o‘tkazish natijasi. Natija mantiqan tekshiriladi: konsentrlangan kislota eritmalarida CM odatda 10 dan katta bo‘lishi mumkin, suyultirilganlarida esa 1 ga yaqin yoki undan kichik.
Oshxona sirkasining yorlig‘ida «9 %» yozilgan bo‘lsin (sirka kislotasi, M = 60, ρ ≈ 1,01 g/ml). CM = C% · ρ · 10 / M = 9 · 1,01 · 10 / 60 ≈ 1,5 mol/l. Foiz bilan molyarlik orasidagi bog‘lanish zichlik orqali o‘tadi, chunki foiz massaga, mol/l esa hajmga tegishli.
Laboratoriya kimyogarlari quyuq kislota va ishqorlardan kerakli molyarlikdagi eritmalar tayyorlaydi, oziq-ovqat texnologlari kislotalilikni nazorat qiladi, o‘g‘it ishlab chiqaruvchilar eritma konsentratsiyalarini turli birliklarda beradi.
Yorlig‘ida erigan modda foizi bosilgan biror mahsulotni toping (sirka emas, u yuqorida ishlatilgan; masalan, tibbiy tuzli eritma) va ρ ≈ 1 g/ml deb, CM ≈ C% · 10 / M ni baholang, so‘ng natija darsdagidek 1 dan kichikmi yoki 10 dan kattami, yozing. Hech narsani aralashtirmang va ochmang.
Formula chiqarish: sinfda 1 l eritma uchun m(eritma), m(modda) va n(modda) ni ketma-ket yozib, CM = C%·ρ·10/M ni doskada mustaqil keltirib chiqaring.