ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo (Umumiy kimyo)

Foiz, molyar va normal konsentratsiyalar orasidagi bog‘lanish

Darslar 20–21 · 2 ta dars · S. Masharipov, A. Mutalibov, E. Murodov, H. Islomova. Umumiy kimyo 11-sinf, 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
20

Foiz va molyar konsentratsiya o‘rtasidagi bog‘lanish

Darslik: 92–94-betlar
MaqsadFoiz va molyar konsentratsiya orasidagi o‘tish formulalarini (CM = C%·ρ·10/M) keltirib chiqarish va ulardan masalalarda foydalanish.
Yangi so‘zlar
o‘tish formulasi · conversion formulaeritma zichligi · density of the solutionmolyar massa · molar massfoiz konsentratsiya · percent concentration
Tushuntirish

1 l eritmaning massasi 1000·ρ gramm (ρ g/ml da), undagi erigan modda massasi 1000·ρ·C%/100 = 10·ρ·C% gramm, mollar soni esa 10·ρ·C%/M. Demak, CM = C%·ρ·10/M. Teskari o‘tish: C% = CM·M/(ρ·10). Shu formulalardan zichlik ρ = CM·M/(C%·10) va erigan moddaning molyar massasi M = C%·10·ρ/C_M ham topiladi; shu tariqa noma’lum moddani aniqlash mumkin. Formulalarda ρ — eritma zichligi g/ml da, M — erigan moddaning molyar massasi (g/mol), C% — foiz (masalan 20 % uchun 20 olinadi). 10 soni foizni va l ni ml ga o‘tkazish natijasi. Natija mantiqan tekshiriladi: konsentrlangan kislota eritmalarida CM odatda 10 dan katta bo‘lishi mumkin, suyultirilganlarida esa 1 ga yaqin yoki undan kichik.

ƒFormula
CM = C % · ρ · 10 : M, C % = CM · M : (ρ · 10)
ρ — g/ml; M — erigan modda molyar massasi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oshxona sirkasining yorlig‘ida «9 %» yozilgan bo‘lsin (sirka kislotasi, M = 60, ρ ≈ 1,01 g/ml). CM = C% · ρ · 10 / M = 9 · 1,01 · 10 / 60 ≈ 1,5 mol/l. Foiz bilan molyarlik orasidagi bog‘lanish zichlik orqali o‘tadi, chunki foiz massaga, mol/l esa hajmga tegishli.

Kim ishlatadi

Laboratoriya kimyogarlari quyuq kislota va ishqorlardan kerakli molyarlikdagi eritmalar tayyorlaydi, oziq-ovqat texnologlari kislotalilikni nazorat qiladi, o‘g‘it ishlab chiqaruvchilar eritma konsentratsiyalarini turli birliklarda beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yorlig‘ida erigan modda foizi bosilgan biror mahsulotni toping (sirka emas, u yuqorida ishlatilgan; masalan, tibbiy tuzli eritma) va ρ ≈ 1 g/ml deb, CM ≈ C% · 10 / M ni baholang, so‘ng natija darsdagidek 1 dan kichikmi yoki 10 dan kattami, yozing. Hech narsani aralashtirmang va ochmang.

Namunalar
98 % li H₂SO₄ (ρ = 1,84 g/ml): CM = 98·1,84·10/98 = 18,4 mol/l.
2 M H₂SO₄ (ρ = 1,12 g/ml): C% = CM·M/(ρ·10) = 2·98/(1,12·10) = 17,5 %.
Sinfda faoliyat

Formula chiqarish: sinfda 1 l eritma uchun m(eritma), m(modda) va n(modda) ni ketma-ket yozib, CM = C%·ρ·10/M ni doskada mustaqil keltirib chiqaring.

Mashq
1
49 % li H₂SO₄ eritmasining zichligi 1,4 g/ml. Molyar konsentratsiyasi necha M?
2
5 M NaOH eritmasining zichligi 1,25 g/ml. Foiz konsentratsiyani toping (M = 40 g/mol).
3
12 % li eritmaning zichligi 1,2 g/ml, molyar konsentratsiyasi 2 M. Erigan moddaning molyar massasini toping.
4
Nima uchun CM = C%·ρ·10/M formulasida 10 ko‘paytuvchisi bor?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOchiq eshiklar kuni rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →