Laboratoriya ishi: O‘zgaruvchan tok zanjirida rezonans hodisasini o‘rganish
Ishning maqsadi — ketma-ket R–L–C zanjirda kuchlanishlar rezonansini tajribada topish. Zanjir tovush generatori (past kuchlanishli, taxminan 10 V), temir o‘zakli induktiv g‘altak (L ≈ 1 H), sig‘imi o‘zgaradigan kondensatorlar batareyasi, rezistor, ikkita multimetr va kalitdan iborat. Multimetrlar o‘zgaruvchan kuchlanish rejimida kondensator va g‘altak uchlariga parallel ulanadi. Generator chastotasini sekin oshirib, UC va UL ni yozib boramiz: boshida UC > UL, rezonansda ular tenglashadi (UC = UL), undan keyin UC < UL. Shu tenglik bajarilgan chastota tajribaviy νtajriba. Uni hisob bilan topilgan νr = 1/(2π√(LC)) bilan solishtiramiz va nisbiy xatolik δ = |νr – νtajriba|/ν_r·100 % ni topamiz. UC(ν) va UL(ν) grafiklarining kesishgan nuqtasi rezonans chastotasini ko‘rsatadi. Xavfsizlik: faqat o‘quv generatori (past kuchlanish), tarmoqqa ulanmaydi, o‘qituvchi nazoratida; zanjirni faqat kalit uzilgan holda o‘zgartiring.
Tasavvur qiling: texnik konturning rezonans chastotasini L va C bo‘yicha 250 Hz deb hisobladi, o‘lchaganda esa 241 Hz chiqdi. Nisbiy xato (250 − 241)/250 · 100 % = 3,6 %. Agar ruxsat etilgan xato 5 % deb belgilangan bo‘lsa, natija chegarada. Laboratoriya ishi nazariya bilan tajribani solishtirish va xatoni baholashni mashq qildiradi.
Kalibrovka texniklari asboblarning o‘lchov xatosini tekshiradi, tadqiqotchilar modellarni tajriba bilan solishtiradi, sifat muhandislari mahsulot parametrlari ruxsat etilgan chegarada ekanini nazorat qiladi.
20 qadam yurish uchun ketadigan vaqtni oldin 5 qadam vaqtidan taxmin qiling (4 barobar ko‘paytirib), so‘ng 20 qadamni soatda o‘lchang. Nisbiy xatoni foizda hisoblang.
| ν, Hz | UC, V | UL, V |
|---|---|---|
| 50 | 14 | 5 |
| 80 | 10 | 10 |
| 120 | 5 | 14 |
Jadval shablonini daftarga chizing: ustunlar — ν, Hz; UC, V; UL, V; UC – UL. Taxminiy qiymatlar bilan (yuqoridagi misol) to‘ldirib, grafik chizing va kesishish nuqtasini toping. Haqiqiy tajribani faqat maktab laboratoriyasida, o‘qituvchi bilan qiling.