O‘zgaruvchan tok zanjiridagi kondensator
Kondensator orqali o‘zgarmas tok o‘tmaydi (qoplamalar orasida dielektrik bor), lekin o‘zgaruvchan tok o‘tadi: kondensator navbat bilan zaryadlanadi va razryadlanadi, simlarda zaryadlar harakatlanib turadi. Kondensatorga u = Uₘcosωt kuchlanish berilsa, zaryad q = C·u = CUₘcosωt, tok esa zaryadning o‘zgarish tezligi: i = Iₘcos(ωt + π/2), Iₘ = ωC·Uₘ. Demak, tok kuchi kuchlanishdan faza bo‘yicha π/2 (chorak davr) oldinda. Om qonuni Iₘ = Uₘ/X_C ko‘rinishida yoziladi, bunda sig‘im qarshilik XC = 1/(ωC) = 1/(2πνC) ohmlarda (Ω) o‘lchanadi. Chastota va sig‘im qancha katta bo‘lsa, XC shuncha kichik va tok shuncha katta; o‘zgarmas tokda (ν = 0) XC cheksiz. XC reaktiv qarshilik: unda energiya issiqlikka aylanmaydi, balki davr davomida elektr maydon energiyasi sifatida yig‘ilib, manbaga qaytariladi, shuning uchun o‘rtacha quvvat nolga teng.
Telefon sensor ekranida kichik o‘zgaruvchan signal beriladi. Faraz qilaylik, nuqtadagi sig‘im 1 pF va signal chastotasi 100 kHz: XC = 1/(2πνC) ≈ 1,6 MΩ. Barmoq yaqinlashganda sig‘im biroz o‘zgaradi, demak, XC ham o‘zgaradi va ekran tegilgan joyni shundan sezadi. O‘zgarmas tok kondensatordan o‘tmaydi, shuning uchun o‘zgaruvchan signal kerak.
Elektronika muhandislari sensor va sezgich sxemalarini yaratadi, audio texniklar kondensator bilan o‘zgarmas tokni to‘sib signalni o‘tkazadi, energetiklar kondensator batareyalari bilan tarmoqni barqarorlashtiradi.
Qog‘ozda 1 μF kondensator uchun XC = 1/(2πνC) ni 50 Hz va 5 kHz da hisoblang (taxminan 3,2 kΩ va 32 Ω). Yuqori chastotadagi signal kondensatordan osonroq o‘tishini yozing.
Faqat o‘qituvchi bilan: past kuchlanishli o‘zgarmas va o‘zgaruvchan manbaga lampochka va kondensatorni ketma-ket ulab, qaysi holda lampochka yonishini kuzating. Natijani XC = 1/(ωC) bilan izohlang. Katta sig‘imli zaryadlangan kondensatorlar xavfli bo‘lishi mumkin, ularni o‘zingiz razryadlamang va tarmoqqa ulamang.