Fotonning impulsi. Yorug‘lik bosimi. Fotoeffektning texnikada qo‘llanilishi
Fotonning massasi nol, lekin energiyasi E = hν va impulsi bor: E = pc dan p = E/c = hν/c = h/λ. Sirtga tushgan yorug‘lik fotonlari unga impuls beradi, shuning uchun yorug‘lik bosim hosil qiladi. Intensivligi I (W/m²) bo‘lgan nur sirtga tik tushsa, to‘la yutuvchi sirtga bosim p = I/c, to‘la qaytaruvchi sirtga esa p = 2I/c, chunki qaytganda foton impulsi 2p ga o‘zgaradi. Bu bosim juda kichik (Yer yaqinida Quyosh nuri yutuvchi sirtga taxminan 4,5 μPa, ya’ni Pa ning milliondan bir necha bo‘lagi bilan bosadi), uni 1900-yilda P. N. Lebedev nozik burama tarozida o‘lchagan; hozir yengil yelkanli kosmik apparatlar loyihalarida qo‘llaniladi. Fotoeffektning amaliy tatbiqlari: fotorezistor yoritilganda qarshiligi kamayadi (yoritilganlik datchiklari, avtomatika); p–n o‘tishli quyosh batareyasi yorug‘lik energiyasini bevosita elektr energiyasiga aylantiradi (bir element EYuK taxminan 0,5 V, shuning uchun ketma-ket ulanadi); yorug‘lik diodida elektr toki p–n o‘tishda elektron va kovaklarning rekombinatsiyasi natijasida yorug‘lik chiqaradi, rangi yarimo‘tkazgich turiga bog‘liq.
Kalkulyator yoki quyosh batareyali chiroqni oling va yoritilganlikka qarab ishlashini kuzating (soyada, xonada, derazada). Quyoshga to‘g‘ridan to‘g‘ri qaramang; lazer ko‘rsatkichini hech qachon ko‘zga yoki odamlarga yo‘naltirmang.