Zarralarni qayd qilish va yemirilish qonuni

Yadro zarralari ko‘zga ko‘rinmaydi, shuning uchun ular moddaga ta’sirini — ionlashtirish, yorug‘lik chaqnashi, fotoemulsiyani qoraytirishini — qayd qiluvchi asboblar ishlatiladi. Geyger–Myuller hisoblagichida siyrak gaz to‘ldirilgan naychaga yuqori kuchlanish beriladi; zarra gazni ionlashtirsa, qisqa razryad va tok impulsi hosil bo‘ladi, har bir impuls bitta zarraga mos keladi. Sintillyatsion hisoblagichda zarra kristallda yorug‘lik chaqnashini hosil qiladi, uni fotokuchaytirgich elektr impulsiga aylantiradi. Vilson kamerasida o‘ta to‘yingan bug‘da zarra ionlari ustida mayda tomchilar hosil bo‘lib, ko‘rinadigan iz (trek) qoladi; pufakli kamerada o‘ta qizigan suyuqlik zarra yo‘li bo‘ylab qaynab, pufakchalar izini beradi, suyuqlik zich bo‘lgani uchun tez va yuqori energiyali zarralarni ham tutadi. Fotoemulsiyada zarra yo‘li ochilgandan so‘ng qora donalar qatori bo‘lib ko‘rinadi. Kamera magnit maydonga qo‘yilsa, iz egriladi: r = mυ/(|q|B); radiusdan impulsni, egilish tomonidan zaryad ishorasini aniqlash mumkin. Alfa-zarra gazni kuchli ionlashtirgani uchun qalin va qisqa iz qoldiradi, beta-zarra ingichka va uzunroq; gamma-kvantning o‘zi iz qoldirmaydi, uni ikkilamchi elektronlar orqali qayd qilinadi.