Tokli o‘tkazgichni magnit maydonda ko‘chirishda bajarilgan ish
Bir jinsli magnit maydonda tok o‘tayotgan l uzunlikdagi o‘tkazgichga maydon chiziqlariga tik bo‘lganda F = I·B·l kuch ta’sir qiladi; yo‘nalishi chap qo‘l qoidasi bilan topiladi. O‘tkazgich shu kuch yo‘nalishida d masofaga siljisa, bajarilgan ish A = F·d = I·B·l·d bo‘ladi. l·d ko‘paytma o‘tkazgich chizgan yuza ΔS, B·ΔS esa uni kesib o‘tgan magnit oqimi ΔΦ, shuning uchun A = I·ΔΦ. O‘tkazgich maydon chiziqlari bilan α burchak tashkil qilsa, F = I·B·l·sinα bo‘lib, ish ham sinα ga ko‘paytiriladi. Bu ish magnit maydonning o‘z energiyasi hisobiga emas, balki zanjirdagi tokni ushlab turuvchi manba energiyasi hisobiga bajariladi: magnit kuchining o‘zi (Lorens kuchi kabi) energiya yaratmaydi. Shu tamoyil elektr dvigatellarda, magnitoelektrik asboblarda va elektromagnit qulflarda ishlatiladi.
Karnayning ovoz g‘altagida simning magnit maydondagi uzunligi 5 m, B = 1 T, tok 0,4 A. Amper kuchi F = IBl = 0,4 · 1 · 5 = 2 N. Konus 1 mm siljisa, ish A = 2 · 0,001 = 2 mJ: bu ish kuchaytirgichdagi manbaning energiyasidan olinadi, magnitning o‘zi energiya bermaydi.
Audio muhandislar karnay va naushniklar harakatini hisoblaydi, elektr motorlar loyihachilari manba quvvatini mexanik ishga aylantirishni baholaydi, sanoat muhandislari elektromagnit yuritmalarni tanlaydi.
Elektr velosipedning energiya zanjirini daftarga yozing: batareya → motor (Amper kuchi ish bajaradi) → harakat → ishqalanish va issiqlik. Magnit maydon bu zanjirda energiya manbai emasligini alohida belgilang.
Daftarda chizma: ikki parallel rels va ularda yotgan sterjen (tok manbasiga ulangan) ni chizing, maydonni «sahifaga kiruvchi» deb belgilang va chap qo‘l qoidasi bilan kuch yo‘nalishini toping. Tajribani faqat o‘qituvchi past kuchlanishli batareya bilan ko‘rsatadi.