Elektromagnit tebranishlarning tarqalishi. Elektromagnit to‘lqin tezligi
Faradey kashfiyotini tahlil qilgan Maksvell magnit maydonning har qanday o‘zgarishi atrofida uyurmaviy elektr maydon hosil qiladi, degan xulosaga keldi. Simmetriya nuqtayi nazaridan u teskari gipotezani ilgari surdi: elektr maydonning har qanday o‘zgarishi atrofida uyurmaviy magnit maydon hosil qiladi. Demak, fazoda o‘zgaruvchan elektr va magnit maydonlar bir-birini yaratib turishi, ya’ni elektromagnit to‘lqin sifatida tarqalishi mumkin. Maksvell o‘limidan taxminan 10 yil o‘tgach, 1886–1889-yillarda H. Hertz uchqunli vibrator yordamida bunday to‘lqinlarni hosil qildi va qabul qildi: ikkinchi vibratorning sharchalari orasida uchqun paydo bo‘lishi to‘lqin kelganini bildirgan. Yopiq konturdan to‘lqin deyarli chiqmaydi; kondensator qoplamalarini uzoqlashtirib, ochiq tebranish konturi (antenna) hosil qilinsa, maydon fazoga tarqaladi. Elektromagnit to‘lqinda E va B vektorlari o‘zaro tik va tarqalish tezligiga tik (ko‘ndalang to‘lqin). Vakuumda tezligi c ≈ 3·10⁸ m/s (yorug‘lik tezligi); to‘lqin uzunligi λ = c/ν = c·T.
λ = 5,01 · 10⁻⁷ m · f = c ÷ λ = 5,99 · 10¹⁴ Hz
ko‘rinadigan yorug‘lik: ko‘rish
Wi-Fi chastotasi 2,4 GHz bo‘lsa, to‘lqin uzunligi λ = c/ν = 3·10⁸/2,4·10⁹ = 12,5 sm; 5 GHz da 6 sm. Antenna odatda to‘lqin uzunligining chorak qismi atrofida bo‘ladi, shuning uchun telefon va routerlardagi antennalar bir necha santimetr kattalikda.
Aloqa muhandislari antenna o‘lchamini to‘lqin uzunligiga moslaydi, radioastronomlar koinotdan kelgan radiotolqinlarni qabul qiladi, kosmik missiya boshqaruvchilari signal yetib borish vaqtini hisobga oladi: Mars bilan aloqada u 3 dan 22 minutgacha.
Telefon yoki radio signali qayerlarda zaiflashishini eslang: liftda, yopiq metall kuzovli mashinada yoki yerto‘lada. Metall to‘lqinlarni deyarli to‘liq qaytarishini eslab, buning sababini bir jumlada yozing.
Daftarda E va B ning o‘zaro tikligini chizma bilan ko‘rsating: x o‘qi bo‘ylab tarqalayotgan to‘lqin uchun E ni y o‘qi bo‘ylab, B ni z o‘qi bo‘ylab, to‘lqinning bir uzunligini chizing. Keyin uyingizda mobil telefon, Wi‑Fi va radio qaysi chastotalarda ishlashini aniqlab (qurilma hujjatidan), λ = c/ν bilan to‘lqin uzunliklarini hisoblang.