Elektromagnit tebranishlarning tarqalishi. Elektromagnit to‘lqin tezligi
Faradey kashfiyotini tahlil qilgan Maksvell magnit maydonning har qanday o‘zgarishi atrofida uyurmaviy elektr maydon hosil qiladi, degan xulosaga keldi. Simmetriya nuqtayi nazaridan u teskari gipotezani ilgari surdi: elektr maydonning har qanday o‘zgarishi atrofida uyurmaviy magnit maydon hosil qiladi. Demak, fazoda o‘zgaruvchan elektr va magnit maydonlar bir-birini yaratib turishi, ya’ni elektromagnit to‘lqin sifatida tarqalishi mumkin. Maksvell o‘limidan taxminan 10 yil o‘tgach, 1886–1889-yillarda H. Hertz uchqunli vibrator yordamida bunday to‘lqinlarni hosil qildi va qabul qildi: ikkinchi vibratorning sharchalari orasida uchqun paydo bo‘lishi to‘lqin kelganini bildirgan. Yopiq konturdan to‘lqin deyarli chiqmaydi; kondensator qoplamalarini uzoqlashtirib, ochiq tebranish konturi (antenna) hosil qilinsa, maydon fazoga tarqaladi. Elektromagnit to‘lqinda E va B vektorlari o‘zaro tik va tarqalish tezligiga tik (ko‘ndalang to‘lqin). Vakuumda tezligi c ≈ 3·10⁸ m/s (yorug‘lik tezligi); to‘lqin uzunligi λ = c/ν = c·T.
Daftarda E va B ning o‘zaro tikligini chizma bilan ko‘rsating: x o‘qi bo‘ylab tarqalayotgan to‘lqin uchun E ni y o‘qi bo‘ylab, B ni z o‘qi bo‘ylab, to‘lqinning bir uzunligini chizing. Keyin uyingizda mobil telefon, Wi‑Fi va radio qaysi chastotalarda ishlashini aniqlab (qurilma hujjatidan), λ = c/ν bilan to‘lqin uzunliklarini hisoblang.