Yadro reaksiyalari. Siljish qonuni
Yadro reaksiyasi — yadroning boshqa yadro yoki zarra bilan ta’sirlashib, boshqa yadrolarga aylanishi. Har qanday reaksiyada elektr zaryadi, nuklonlar soni (massa soni), to‘la energiya, impuls va impuls momenti saqlanadi; shuning uchun tenglamada chap va o‘ng tomonlarda pastki indekslar (Z) yig‘indisi ham, yuqori indekslar (A) yig‘indisi ham teng bo‘lishi kerak. Siljish qoidalari: α-yemirilishda (yadro ⁴₂He chiqaradi) A 4 ga, Z 2 ga kamayadi — element davriy sistemada ikki katak chapga siljiydi; β⁻-yemirilishda yadrodagi neytron protonga aylanib, elektron va antineytrino chiqadi: A o‘zgarmaydi, Z 1 ga ortadi (bir katak o‘ngga); β⁺-yemirilishda pozitron chiqadi, Z 1 ga kamayadi; γ-nurlanishda uyg‘ongan yadro asosiy holatga o‘tib foton chiqaradi, A ham, Z ham o‘zgarmaydi. Reaksiya energiyasi chiqishi Q = (Σm_boshlang‘ich − Σm_oxirgi)·c²: Q > 0 bo‘lsa reaksiya ekzotermik (energiya ajraladi), Q < 0 bo‘lsa endotermik (energiya yutiladi). Massalar a.m.b. da berilsa, Q (MeV) = Δm·931,5. Sun’iy radioaktivlikni 1934-yilda I. va F. Jolio-Kyuri alyuminiyni α-zarralar bilan nurlantirib kashf etishgan.
Daftarda ²³⁸U → ²³⁴Th → ²³⁴Pa → ²³⁴U qatoridagi har bir qadam α yoki β⁻ ekanini A va Z yig‘indilarini tekshirib aniqlang (Th Z = 90, Pa Z = 91, U Z = 92). Qog‘ozda bajariladigan mashq.