O‘zbekistonda yadro fizikasi sohasidagi tadqiqotlar va ularning natijalaridan xalq xo‘jaligida foydalanish
O‘zbekistonda yadro fizikasi bo‘yicha muntazam tadqiqotlar XX asrning o‘rtalarida boshlangan; 1956-yilda O‘zbekiston Fanlar akademiyasi qoshida Yadro fizikasi instituti tashkil etilgan (Toshkent yaqinida, Ulug‘bek shaharchasida). Institutda yadro tuzilishi va yadro reaksiyalari, elementar zarralar va yuqori energiyalar fizikasi, radiatsion fizika va materialshunoslik, shuningdek tadqiqot reaktoridan foydalangan holda izotoplar ishlab chiqarish bo‘yicha ishlar olib boriladi. Amaliy qo‘llanishlar: tibbiyotda radioizotoplar yordamida diagnostika va davolash (masalan, saraton kasalligida nurli terapiya), tibbiy asboblarni γ-nurlar bilan sterilizatsiya qilish; qishloq xo‘jaligida urug‘lar va o‘simliklarga nurlar ta’siri, seleksiya va zararkunandalarga qarshi usullar; sanoatda nuqsonlarni aniqlash, qalinlik va sathni o‘lchash, nurlantirib materiallar xossalarini o‘zgartirish; tahlilda aktivatsion usullar. Eslatma: radioizotoplar bilan ishlash faqat maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan, litsenziyali mutaxassislar tomonidan, doza nazorati ostida bajariladi; maktabda va uyda ularga yaqinlashish mumkin emas. Tabiiy fon dozasi yiliga o‘rtacha 2–3 mSv; ekvivalent doza birligi zivert (Sv). O‘zbekiston o‘zining birinchi atom elektr stansiyasini qurish rejalarini e’lon qilgan; loyiha tayyorlanayotgani sababli batafsil ma’lumotlar o‘zgarishi mumkin, shuning uchun ularni rasmiy manbalardan tekshirish kerak. Quyosh va astrofizika sohasidagi ishlar ham fizika tadqiqotlarining bir qismidir.
Daftarda ikki ustun tuzing: yadro fizikasining tibbiyot, qishloq xo‘jaligi, sanoatdagi qo‘llanishlari va har biriga mos xavfsizlik qoidasi (masofa, vaqt, to‘siq, mutaxassis nazorati). Radioaktiv manbalarga yaqinlashmang; bu mashq faqat yozma.