Radioaloqaning fizik asoslari. Eng sodda radioning tuzilishi va ishlashi. Radiolokatsiya
Xabarni elektromagnit to‘lqinlar bilan uzatish radioaloqa deyiladi; rus muhandisi A. S. Popov 1895-yil 7-mayda radio orqali signal qabul qilishni namoyish etdi, shu yillarda italiyalik G. Markoni ham mustaqil ishladi. Tovush chastotasi past, uni to‘g‘ridan to‘g‘ri uzatib bo‘lmaydi, chunki to‘lqin energiyasi chastotaga kuchli bog‘liq (I ~ ν⁴) va turli stansiyalar aralashib ketadi; shuning uchun generator ishlab chiqargan yuqori chastotali tebranishlarga mikrofon signali qo‘shiladi — bu modulyatsiya. Modulyatsiyalangan to‘lqin antenna orqali tarqatiladi. Priyomnikda antenna signalni qabul qiladi, L–C kirish konturi (sig‘imi o‘zgaradigan kondensator bilan) kerakli stansiyaga rezonansga keltirib sozlanadi, so‘ng detektor (yarim o‘tkazgich diod) yuqori chastotali signaldan past chastotali tovush signalini ajratadi — detektorlash; uni kuchaytirib karnay yoki telefon tovushga aylantiradi. Radiolokatsiyada qisqa impuls yuboriladi va nishondan qaytgan to‘lqin qayd etiladi; impuls yo‘l bosib, qaytib kelguncha Δt vaqt o‘tsa, 2l = c·Δt, ya’ni l = c·Δt/2.
Samolyotdagi radiobalandlik o‘lchagich pastga impuls yuboradi va aks sado 20 μs dan keyin qaytadi. Balandlik h = cΔt/2 = 3·10⁸ · 20·10⁻⁶ / 2 = 3000 m. Ikkiga bo‘linadi, chunki impuls yerga borib, qaytib keladi. Xuddi shu usul radiolokatsiyada ishlatiladi.
Uchuvchilar va dispetcherlar radar bilan samolyotgacha masofani aniqlaydi, meteorologlar yomg‘ir yog‘ayotgan hududni radar bilan kuzatadi, radio eshittirish muhandislari modulyatsiyalangan to‘lqin uzatadi.
Maktab hovlisida katta devordan taxminan 17 m uzoqda (o‘qituvchi yoki sinfdoshingiz bilan) qarsak chaling: sado 2·17/340 = 0,1 s dan keyin qaytadi. Masofa = tezlik × vaqt / 2 qoidasi radarda ham shunday.
Faqat xavfsiz past kuchlanishli batareya bilan: o‘qituvchi yordamida «detektorli priyomnik» sxemasini (antenna, L–C kontur, diod, telefon) daftarga chizing va har bir blokning vazifasini yozing. Tashqi antenna simlarini yuqori kuchlanishli elektr tarmoqlari yaqiniga tortmang, chaqmoq paytida ishlatmang.