Aktiv qarshilik, induktiv g‘altak va kondensator ketma-ket ulangan o‘zgaruvchan tok zanjiri uchun Om qonuni
Rezistor R, g‘altak L va kondensator C ketma-ket ulangan zanjirda hamma elementlardan bir xil tok o‘tadi: i = Iₘcosωt. Elementlardagi kuchlanishlar fazasi har xil: rezistorda tok bilan bir fazada (UR = Iₘ·R), g‘altakda tokdan π/2 oldinda (UL = Iₘ·XL), kondensatorda tokdan π/2 orqada (UC = Iₘ·XC). Vektor diagrammada UL va UC qarama-qarshi yo‘nalgan, shuning uchun to‘la kuchlanish amplitudasi Uₘ = √(UR² + (UL – UC)²). Bundan to‘liq zanjir uchun Om qonuni: Iₘ = Uₘ/Z, bunda to‘la qarshilik Z = √(R² + (XL – XC)²) = √(R² + (ωL – 1/(ωC))²), XL – XC esa reaktiv qarshilik. Kuchlanish va tok orasidagi faza siljishi tgφ = (XL – XC)/R: XL > XC bo‘lsa kuchlanish tokdan oldinda (zanjir induktiv xarakterda), XL < XC bo‘lsa orqada (sig‘im xarakterida). Energiya faqat aktiv qarshilikda issiqlikka aylanadi; reaktiv elementlarda energiya manba bilan almashinadi. Elementlardagi kuchlanish tushuvi manba kuchlanishidan katta bo‘lishi mumkin.
Audio filtrdagi zanjirda R = 9 Ω va XL − XC = 12 Ω bo‘lsin (o‘ylab topilgan qiymatlar). To‘liq qarshilik Z = √(9² + 12²) = 15 Ω, shuning uchun Uₘ = 30 V da tok amplitudasi 2 A bo‘ladi, 30/9 ≈ 3,3 A emas. Reaktiv qarshilik issiqlik bermaydi, lekin tokni kamaytiradi.
Audio va radio muhandislari filtrlar to‘liq qarshiligini hisoblaydi, elektr tarmog‘i mutaxassislari reaktiv qarshilik tufayli tokning ortishini kamaytiradi, qurilma sozlovchilari rezonansga yaqin zanjirlarda kuchlanish ortib ketishini hisobga oladi.
Koridor yoki hovlida 3 qadam oldinga, so‘ng to‘g‘ri burchak ostida 4 qadam yon tomonga yuring, keyin boshlang‘ich joyingizga eng qisqa yo‘ldan qadamlab qaytib, necha qadam ekanini sanang (taxminan 5). Perpendikulyar kattaliklar R va XL − XC kabi arifmetik emas, Pifagor bo‘yicha qo‘shiladi.
| Element | Faza | Amplituda |
|---|---|---|
| R | tok bilan bir fazada | 16 V |
| L | tokdan π/2 oldinda | 10 V |
| C | tokdan π/2 orqada | 40 V |
Daftarda masshtabda vektor diagramma chizing: gorizontal o‘qda I vektor, uning bo‘yicha UR, yuqoriga UL, pastga UC. 1-misol qiymatlari bilan (UR = 60 V, UL = 140 V, UC = 60 V) chizib, natijaviy Uₘ ni chizg‘ich bilan o‘lchab, hisob bilan (100 V) solishtiring.