Magnit maydon. Magnit maydonni tavsiflovchi kattaliklar
Magnit maydon doimiy magnitlar va tokli o‘tkazgichlar atrofida mavjud bo‘ladi va unga kiritilgan magnit strelkasi yoki tokli o‘tkazgichga kuch bilan ta’sir qiladi. Maydonning kuch chiziqlari magnit tashqarisida shimoliy (N) qutbdan janubiy (S) qutbga yo‘nalgan yopiq egri chiziqlardir, shuning uchun magnit maydon uyurmaviy maydon deyiladi (elektrostatik maydonning chiziqlari esa zaryadlarda boshlanib tugaydi). Maydonning kuch tavsifi vektor kattalik — magnit induksiyasi B; uning SI birligi tesla (T), 1 T = 1 N/(A·m). B vektori kuch chiziqlariga urinma bo‘ylab yo‘naladi, chiziqlar qanchalik zich bo‘lsa, B shunchalik katta. S yuzali tekis sirtdan o‘tuvchi magnit oqimi Φ = B·S·cosα, bunda α — B vektori bilan sirtga o‘tkazilgan normal orasidagi burchak; oqim skalyar kattalik, birligi veber (Wb), 1 Wb = 1 T·m². Maydon sirtga tik (α = 0°) bo‘lsa oqim eng katta, chiziqlar sirtga parallel (α = 90°) bo‘lsa oqim nolga teng.
Yer magnit maydonining induksiyasi bizda taxminan 50 μT. Yuzi 2 m² bo‘lgan eshik ramasi tekisligi maydon chiziqlariga perpendikulyar bo‘lsa, undan o‘tadigan oqim Φ = BS = 50·10⁻⁶ · 2 = 100 μWb. Rama maydon chiziqlariga parallel qilib burilsa, oqim nolga tushadi: oqim faqat chiziqlar sirtni kesib o‘tganda bor.
Geologlar magnitometr bilan er ostidagi rudalarni qidiradi, uchuvchilar va kemachilar yo‘nalishni Yer maydoniga qarab aniqlaydi, tibbiyot muhandislari MRT apparatlarida kuchli maydon oqimini hisoblaydi.
Kitobni qo‘lingizda cho‘zilgan holda o‘zingizga qaratib ushlang va uni asta buring: ko‘zingizga ko‘ringan kengligi ingichka qirraga qadar qisqaradi. Sirtdan o‘tadigan maydon chiziqlari soni ham burchakka xuddi shunday bog‘liq (Φ = BS cos α).
Daftar varag‘ini stol ustiga qo‘ying va ustiga qalam bilan «kuch chiziqlari» chizing: avval ular varaqqa tik (nuqtalar), keyin parallel (strelkalar). Har bir holat uchun sirtni kesib o‘tuvchi chiziqlar sonini sanab, oqim qaysi holda katta ekanini aniqlang. Tajribada faqat qog‘oz va qalam ishlatiladi.