ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi11-sinf · 24-hafta

Jasurning konferensiya slaydi

🎯 Missiya: Jasur sport soatlari so‘rovining natijasini slaydda qaysi son bilan ko‘rsatadi: o‘rtachami yoki medianami?

Dushanba

Sinf rahbari11-B, bahor keldi, mart boshlandi. Keyingi hafta maktab ilmiy konferensiyasi: har bitiruvchi mustaqil tadqiqot taqdim etadi.
JasurMening tadqiqotim: «11-sinf o‘quvchilari haftasiga necha soat sport bilan shug‘ullanadi?». Maktabda 11-sinf o‘quvchilari 90 ta — bosh to‘plam. Hammasini so‘rash qiyin, shuning uchun tanlanma olaman.
ZarinaMatematikadan: tanlanma — bosh to‘plamning tasodifiy tanlangan qismi, hajmi n. Do‘stlaringni emas, qur’a bilan tanla. Jasur 10 kishini qur’a bilan tanladi: n = 10, bu 90 ning ≈ 11 %.
AnvarMa’lumot turlari: soat — miqdoriy; «qaysi sport turi» — sifat ma’lumoti. Jasurning javoblari (soat): 0, 1, 2, 2, 3, 3, 3, 4, 5, 14. Chastotalar jadvali: 0 — 1, 1 — 1, 2 — 2, 3 — 3, 4 — 1, 5 — 1, 14 — 1; jami 10.
Matematika

Qulf 1: Bosh to‘plam va tanlanma

Topshiriq: Tanlanma qanday bo‘lishi kerak?

🔑 Kalit: Bosh to‘plam — 90 o‘quvchi; tanlanma qur’a bilan, n = 10 (≈ 11 %); slaydda tanlanma hajmi ko‘rsatiladi.

AnvarJasurning ma’lumotlari: 0, 1, 2, 2, 3, 3, 3, 4, 5, 14. O‘rta qiymat x̄ = (0 + 1 + 2 + 2 + 3 + 3 + 3 + 4 + 5 + 14) / 10 = 37 / 10 = 3,7. Chastotalar jadvalidan ham: (0 · 1 + 1 · 1 + 2 · 2 + 3 · 3 + 4 · 1 + 5 · 1 + 14 · 1) / 10 = 3,7.
ZarinaModa — eng ko‘p uchraydigan qiymat: 3. Mediana — o‘rtadagi qiymat; n = 10 juft, shuning uchun 5- va 6-hadlarning o‘rtachasi: (3 + 3) / 2 = 3. Variatsion qator o‘sish tartibida yozilgan.
JasurVariatsiya kengligi — eng katta va eng kichik farqi: 14 − 0 = 14. 14 soat — bitta bokschi sinfdosh, boshqalardan ancha uzoq.
MalikaBitta katta qiymat o‘rtachani sezilarli o‘zgartiradi, medianani deyarli yo‘q. 14 ni olib tashlasak: o‘rtacha 23 / 9 ≈ 2,6, mediana 5-had = 3. Demak, mediana barqaror.
Matematika

Qulf 2: O‘rta qiymat, moda, mediana

Topshiriq: 14 olib tashlansa, mediana qanday o‘zgaradi?

🔑 Kalit: Ma’lumotlar: o‘rtacha 3,7, mediana 3, moda 3, kenglik 14; 14 olinsa o‘rtacha ≈ 2,6, mediana 3 — mediana barqarorroq.

AnvarInformatikadan amaliy mashg‘ulot: bir nechta animatsiya bitta sahnada. Har bir harakatlanuvchi ob’ekt — alohida element. Avval storyboard: ob’ektlar, boshlang‘ich va oxirgi holat, davomiylik.
JasurSlayd uchun gistogramma: sinflar 0–2 soat — 4 kishi, 3–5 soat — 5 kishi, 6 va undan ko‘p — 1 kishi. Ustun balandligi: har kishiga 20 px: 80, 100 va 20 px.
ZarinaUstun 2 soniyada o‘sadi: eng baland ustunning tezligi 100 / 2 = 50 px/s. Tugma bilan animatsiyani qayta ishga tushiramiz va telefonda ham sinaymiz.
Informatika

Qulf 3: Harakatlanuvchi gistogramma

Topshiriq: 100 px 2 soniyada. Tezlik?

Seshanba

ZarinaOna tilidan tahrir: son yoki miqdor so‘zidan keyin ko‘plik qo‘shimchasi kerak emas. To‘g‘ri: «yigirma talaba», «bir necha mehmon», «har bir o‘quvchi». Noto‘g‘ri: «yigirma talabalar», «har bir o‘quvchilar».
MalikaLekin «ko‘plab», «barcha», «hamma», «ko‘pchilik» ko‘plikli otni oladi: «ko‘plab odamlar». Jasurning slaydida: «10 nafar o‘quvchi so‘raldi» — to‘g‘ri, «o‘quvchilar» emas.
AnvarNutqiy tejamkorlik: ortiqcha qo‘shimcha ma’no qo‘shmaydi, faqat gapni og‘irlashtiradi. Slaydda gaplar qisqa bo‘lishi kerak.
Ona tili

Qulf 4: Ortiqcha qo‘shimchalar

Topshiriq: Qaysi variant to‘g‘ri?

JasurKonferensiya uchun ingliz annotatsiyasi: “We surveyed 10 students, calculated the mean, median and mode, and drew a histogram.” Hammasi bir xil shaklda: -ed, -ed, -ed.
MalikaParallelizm: ro‘yxat bo‘laklari bir xil. Noto‘g‘ri: “He likes running, to swim and playing football.” To‘g‘ri: “He likes running, swimming and playing football.” Juftliklar ham: “not only the mean but also the median”.
ZarinaTavsiya xati: kitobni do‘stga tavsiya qilamiz: salom, 2–3 jumla, sabablar (parallel tuzilma), kimga yoqadi, yakun. “It is gripping, clear and short” — to‘g‘ri parallel.
Ingliz tili

Qulf 5: Inglizcha annotatsiya

Topshiriq: Qaysi gap parallel?

JasurIkkinchi savolim: «Qaysi janr yoqadi: lirika, doston yoki hajviya?» — bu sifat ma’lumoti. Adabiyotdan: Erkin Vohidov (1936–2017) — o‘zbek she’riyatining yirik namoyandalaridan; lirikasi, dostonlari va hajviyalari bor. Darslik ijodini uch qarash orqali beradi.
MalikaHajviya — kulgi, nafis lutf bilan yozilgan she’riyat. She’rlarini keltirmayman, darslikdan o‘qiymiz. Oldingi darsdan: Cho‘lponning «Kecha va kunduz» romani ikki qismli, 1930-yillarda ustida ishlangan, birinchi qismi 1936-yilda alohida kitob bo‘lib chiqqan.
AnvarNatijani doira diagramma yoki ustunlar bilan ko‘rsatish mumkin; sifat ma’lumotida o‘rta qiymat hisoblanmaydi — faqat sanaladi, moda topiladi.
Adabiyot

Qulf 6: Sifat ma’lumoti: janrlar

Topshiriq: Sifat ma’lumoti uchun qaysi ko‘rsatkich mos?

Chorshanba

AzizOsmon to‘garagida meteorlarni sanadik! Soatiga: 6, 9, 12, 9, 14. 🌠 O‘rtachasi nechta?
Jasur(6 + 9 + 12 + 9 + 14) / 5 = 50 / 5 = 10. Moda 9, mediana (qator: 6, 9, 9, 12, 14) — 3-had, ya’ni 9.
MalikaAstronomiyadan: meteoroid atmosferaga 11–72 km/s tezlikda kirib, ≈ 80–120 km balandlikda yorqin iz qoldiradi — meteor. Yerga yetgan qoldiq — meteorit; ular ≈ 94 % toshli, Quyosh sistemasi yoshini (≈ 4,57 mlrd yil) aniqlashga yordam beradi.
AnvarKometa yadrosi — muz, chang va tosh aralashmasi («iflos qor to‘pi»). Ion dumi to‘g‘ri, ko‘kimtir, Quyosh shamoli hosil qiladi; chang dumi egri, oqish, nurlanish bosimidan. Ikkalasi ham Quyoshdan narida yo‘nalgan. Galley kometasi: a ≈ 17,8 AU bo‘lsa, T = a^{3/2} ≈ 75 yil.
Astronomiya

Qulf 7: Aziz: kometa va meteorlar

Topshiriq: Meteorlar soni: 6, 9, 12, 9, 14. O‘rtacha?

MalikaMening konferensiya stendim — tray tadqiqoti. Biologiyadan biogeokimyoviy aylanishlar: o‘simliklar CO₂ dan fotosintezda organik modda hosil qiladi, nafas olish va chirish uni atmosferaga qaytaradi. Yoqilg‘i yonishi CO₂ ni oshiradi.
ZarinaAzot: atmosferada N₂ ko‘p, lekin ko‘p organizmlar uni o‘zlashtira olmaydi; tuganak bakteriyalar ammiakka aylantiradi, nitrifikatsiyalovchi bakteriyalar oksidlaydi. Eritma tayyorlashda biz o‘g‘it moddalarini ishlatamiz.
JasurKimyodan reaksiya tezligi: Vant-Goff qoidasi — harorat har 10 °C ga ko‘tarilsa, tezlik bir necha marta ortadi. Koeffitsiyent 2 bo‘lsa, 30 °C ga oshganda 2³ = 8 marta: 0,02 dan 0,16 mol/(l·s) gacha.
AnvarKatalizator tezlikni oshiradi, ingibitor kamaytiradi; ferment — biologik katalizator. 2A + B reaksiyasida konsentratsiyalar 3 marta oshsa, tezlik 3² · 3 = 27 marta.
BiologiyaKimyo (Umumiy kimyo)

Qulf 8: Malikaning stendi

Topshiriq: Koeffitsiyent 2, harorat 30 °C ga oshdi. Tezlik necha marta?

Payshanba

AnvarFizika laboratoriyasi: yoritilganlik E = I / r². Teng yoritilganlik usuli: I₁ = I₂ · (r₁ / r₂)². Lampa 2: I₂ = 100 kd, r₂ = 0,5 m; sinalayotgan lampa 1: r₁ = 1,0 m. I₁ = 100 · (1,0 / 0,5)² = 400 kd.
Jasurr₂ ni 5 marta o‘lchadik: 0,49; 0,50; 0,51; 0,50; 0,50 m. O‘rtacha (0,49 + 0,50 + 0,51 + 0,50 + 0,50) / 5 = 2,50 / 5 = 0,50 m, kenglik 0,02 m. Statistika o‘lchash xatoligini ham baholaydi.
ZarinaLyuksmetr va masofa o‘lchagich bilan ishlaymiz. Natijani grafikka tushiramiz: E ning 1 / r² ga bog‘liqligi to‘g‘ri chiziq beradi.
Fizika

Qulf 9: O‘lchash xatoligi

Topshiriq: I₂ = 100 kd, r₁ = 1,0 m, r₂ = 0,5 m. I₁ = I₂(r₁ / r₂)²?

ZarinaDavlat va huquq darsidan: byudjet — davlat daromadlari va xarajatlarining bir yillik rejasi. Asosiy manba — Byudjet kodeksi. Byudjet ko‘p bosqichli: respublika, Qoraqalpog‘iston, viloyatlar va Toshkent shahri, tuman byudjetlari.
AnvarTadbirkorlik darsidan: soliq — davlat byudjetiga qonun bo‘yicha majburiy to‘lov; yo‘llar, maktablar, kasalxonalar kabi umumiy xizmatlarni moliyalashtiradi. Soliq = baza · stavka. QQS stavkasi 12 %.
JasurStend plakatini chop etish: QQS siz 200 000 so‘m (misol). QQS = 200 000 · 0,12 = 24 000, jami 224 000. Konferensiya byudjeti 250 000, demak, bitta katta plakat sig‘adi, ikkitasi sig‘maydi.
MalikaNarxlarni solishtirganda QQS bilan yoki QQS siz ekanini doim yozamiz.
Davlat va huquq asoslariTadbirkorlik asoslari

Qulf 10: Byudjet, soliq va chop etish

Topshiriq: QQS 12 %, baza 200 000. Soliq?

🔑 Kalit: Plakat 200 000 + QQS 12 % = 224 000 so‘m (misol), byudjet 250 000: bitta katta plakat.

Juma

AnvarJahon tarixidan Turkiya: 1990-yillarda iqtisod ochilgan, lekin inflyatsiya yuqori bo‘lgan. Parlament respublikasi — hukumat parlamentga bog‘liq bo‘lgan tuzum. Biz buni faqat ma’lumot sifatida yozamiz, baho bermaymiz.
ZarinaInflyatsiya yiliga 10 % bo‘lsa, bugun 100 000 so‘mga olinadigan narsa kelasi yil taxminan 110 000 so‘m turadi. Narxlarni bir yillik solishtirish uchun foiz kerak.
MalikaDin tarixi darsidan: «qadriyat» arabcha «qadr» — qiymat, daraja; ijtimoiy ahamiyat. Navro‘z — xalq hayoti bilan bog‘liq an’anaviy bayram. Hashar — jamoa bo‘lib ixtiyoriy ish.
JasurStendlarni 12 ta sinfdosh hashar bilan, 1,5 soatdan o‘rnatadi: 12 · 1,5 = 18 soat ish, bir kunda. Rahmat!
Jahon tarixiDunyo dinlari tarixi

Qulf 11: Hashar va qadriyatlar

Topshiriq: 12 kishi, har biri 1,5 soat. Jami?

JasurKalitlar. 🔑1 tanlanma: 90 ning ≈ 11 % i, n = 10, qur’a bilan. 🔑2 o‘rtacha 3,7, mediana 3, moda 3; 14 ni olsak o‘rtacha ≈ 2,6, mediana 3. 🔑3 gistogramma: 4, 5 va 1 kishi. 🔑4 «10 nafar o‘quvchi». 🔑5 plakat 224 000 ≤ 250 000.
ZarinaMurosa: 14 soatni chiqarib tashlasak, rasm «tekis» ko‘rinadi, lekin ma’lumotni yashirgan bo‘lamiz. Qoldirsak, o‘rtacha ko‘p aldaydi.
AnvarYechim: ma’lumotni qoldiramiz, lekin «odatiy» qiymat sifatida medianani ko‘rsatamiz, o‘rtachani va kenglikni qo‘shib yozamiz, istisnoni tushuntiramiz.
JasurQaror: slaydda «Odatiy o‘quvchi haftasiga 3 soat sport qiladi (mediana). O‘rtacha 3,7, kenglik 14; n = 10, qur’a bilan». Xulosa butun maktabga emas, faqat 11-sinfga tegishli, deb yozaman. Ruscha murojaat: «Уважаемые гости!»
Hal qiluvchi kalitlar — 2 va 1: mediana barqaror va tanlanma hajmi ochiq aytiladi.
MatematikaRus tiliTadbirkorlik asoslari

Qulf 12: Qaror: slayddagi son

Topshiriq: Qaror qaysi ikki kalitga tayandi?

🔑 Kalit: Jasur ma’lumotni (14 soat ham) qoldiradi; «odatiy» sifatida mediana 3 soatni, o‘rtacha 3,7 va kenglik 14 ni, n = 10 ni ko‘rsatadi.

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotAstronomiyaBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaJahon tarixiKimyo (Umumiy kimyo)Rus tiliTadbirkorlik asoslari

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

Bitiruvchi daftari: tadqiqot natijasini ko‘rsatish

Qaror: Jasur 14 soatlik ma’lumotni ham qoldirdi va «odatiy» qiymat sifatida mediana 3 soatni ko‘rsatdi; o‘rtacha 3,7, kenglik 14, n = 10 qur’a bilan (misol ma’lumotlar). Dalillar: 1) 14 olinsa, o‘rtacha ≈ 2,6, mediana esa 3 qoladi; 2) tanlanma 90 ning ≈ 11 %, xulosa faqat 11-sinfga tegishli; 3) plakat 200 000 + QQS 12 % = 224 000 ≤ 250 000. Kelasi yil 11-sinfga maslahat: ma’lumotni yashirmang, tanlanma hajmini aytib, medianani ham yozing.

— 11-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Bosh to‘plam — 90 o‘quvchi; tanlanma qur’a bilan, n = 10 (≈ 11 %); slaydda tanlanma hajmi ko‘rsatiladi.
  2. Ma’lumotlar: o‘rtacha 3,7, mediana 3, moda 3, kenglik 14; 14 olinsa o‘rtacha ≈ 2,6, mediana 3 — mediana barqarorroq.
  3. Plakat 200 000 + QQS 12 % = 224 000 so‘m (misol), byudjet 250 000: bitta katta plakat.
  4. Jasur ma’lumotni (14 soat ham) qoldiradi; «odatiy» sifatida mediana 3 soatni, o‘rtacha 3,7 va kenglik 14 ni, n = 10 ni ko‘rsatadi.

Yulduzli savollar

  1. Qator 6, 9, 9, 12, 14. O‘rtacha?

  2. Koeffitsiyent 2, harorat 20 °C ga oshdi. Tezlik necha marta?

  3. O‘ylab ko‘r: agar bokschi 100 soat kiritilsa, qaysi son ko‘proq o‘zgarardi?

Hikoyadagi darslar