🎯 Missiya: Jasur sport soatlari so‘rovining natijasini slaydda qaysi son bilan ko‘rsatadi: o‘rtachami yoki medianami?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbari11-B, bahor keldi, mart boshlandi. Keyingi hafta maktab ilmiy konferensiyasi: har bitiruvchi mustaqil tadqiqot taqdim etadi.
J
JasurMening tadqiqotim: «11-sinf o‘quvchilari haftasiga necha soat sport bilan shug‘ullanadi?». Maktabda 11-sinf o‘quvchilari 90 ta — bosh to‘plam. Hammasini so‘rash qiyin, shuning uchun tanlanma olaman.
Z
ZarinaMatematikadan: tanlanma — bosh to‘plamning tasodifiy tanlangan qismi, hajmi n. Do‘stlaringni emas, qur’a bilan tanla. Jasur 10 kishini qur’a bilan tanladi: n = 10, bu 90 ning ≈ 11 %.
ZarinaModa — eng ko‘p uchraydigan qiymat: 3. Mediana — o‘rtadagi qiymat; n = 10 juft, shuning uchun 5- va 6-hadlarning o‘rtachasi: (3 + 3) / 2 = 3. Variatsion qator o‘sish tartibida yozilgan.
J
JasurVariatsiya kengligi — eng katta va eng kichik farqi: 14 − 0 = 14. 14 soat — bitta bokschi sinfdosh, boshqalardan ancha uzoq.
M
MalikaBitta katta qiymat o‘rtachani sezilarli o‘zgartiradi, medianani deyarli yo‘q. 14 ni olib tashlasak: o‘rtacha 23 / 9 ≈ 2,6, mediana 5-had = 3. Demak, mediana barqaror.
Matematika
🔒Qulf 2: O‘rta qiymat, moda, mediana
Topshiriq: 14 olib tashlansa, mediana qanday o‘zgaradi?
AnvarInformatikadan amaliy mashg‘ulot: bir nechta animatsiya bitta sahnada. Har bir harakatlanuvchi ob’ekt — alohida element. Avval storyboard: ob’ektlar, boshlang‘ich va oxirgi holat, davomiylik.
J
JasurSlayd uchun gistogramma: sinflar 0–2 soat — 4 kishi, 3–5 soat — 5 kishi, 6 va undan ko‘p — 1 kishi. Ustun balandligi: har kishiga 20 px: 80, 100 va 20 px.
Z
ZarinaUstun 2 soniyada o‘sadi: eng baland ustunning tezligi 100 / 2 = 50 px/s. Tugma bilan animatsiyani qayta ishga tushiramiz va telefonda ham sinaymiz.
Informatika
🔒Qulf 3: Harakatlanuvchi gistogramma
Topshiriq: 100 px 2 soniyada. Tezlik?
Seshanba
Z
ZarinaOna tilidan tahrir: son yoki miqdor so‘zidan keyin ko‘plik qo‘shimchasi kerak emas. To‘g‘ri: «yigirma talaba», «bir necha mehmon», «har bir o‘quvchi». Noto‘g‘ri: «yigirma talabalar», «har bir o‘quvchilar».
M
MalikaLekin «ko‘plab», «barcha», «hamma», «ko‘pchilik» ko‘plikli otni oladi: «ko‘plab odamlar». Jasurning slaydida: «10 nafar o‘quvchi so‘raldi» — to‘g‘ri, «o‘quvchilar» emas.
A
AnvarNutqiy tejamkorlik: ortiqcha qo‘shimcha ma’no qo‘shmaydi, faqat gapni og‘irlashtiradi. Slaydda gaplar qisqa bo‘lishi kerak.
Ona tili
🔒Qulf 4: Ortiqcha qo‘shimchalar
Topshiriq: Qaysi variant to‘g‘ri?
J
JasurKonferensiya uchun ingliz annotatsiyasi: “We surveyed 10 students, calculated the mean, median and mode, and drew a histogram.” Hammasi bir xil shaklda: -ed, -ed, -ed.
M
MalikaParallelizm: ro‘yxat bo‘laklari bir xil. Noto‘g‘ri: “He likes running, to swim and playing football.” To‘g‘ri: “He likes running, swimming and playing football.” Juftliklar ham: “not only the mean but also the median”.
Z
ZarinaTavsiya xati: kitobni do‘stga tavsiya qilamiz: salom, 2–3 jumla, sabablar (parallel tuzilma), kimga yoqadi, yakun. “It is gripping, clear and short” — to‘g‘ri parallel.
Ingliz tili
🔒Qulf 5: Inglizcha annotatsiya
Topshiriq: Qaysi gap parallel?
J
JasurIkkinchi savolim: «Qaysi janr yoqadi: lirika, doston yoki hajviya?» — bu sifat ma’lumoti. Adabiyotdan: Erkin Vohidov (1936–2017) — o‘zbek she’riyatining yirik namoyandalaridan; lirikasi, dostonlari va hajviyalari bor. Darslik ijodini uch qarash orqali beradi.
M
MalikaHajviya — kulgi, nafis lutf bilan yozilgan she’riyat. She’rlarini keltirmayman, darslikdan o‘qiymiz. Oldingi darsdan: Cho‘lponning «Kecha va kunduz» romani ikki qismli, 1930-yillarda ustida ishlangan, birinchi qismi 1936-yilda alohida kitob bo‘lib chiqqan.
A
AnvarNatijani doira diagramma yoki ustunlar bilan ko‘rsatish mumkin; sifat ma’lumotida o‘rta qiymat hisoblanmaydi — faqat sanaladi, moda topiladi.
Adabiyot
🔒Qulf 6: Sifat ma’lumoti: janrlar
Topshiriq: Sifat ma’lumoti uchun qaysi ko‘rsatkich mos?
MalikaAstronomiyadan: meteoroid atmosferaga 11–72 km/s tezlikda kirib, ≈ 80–120 km balandlikda yorqin iz qoldiradi — meteor. Yerga yetgan qoldiq — meteorit; ular ≈ 94 % toshli, Quyosh sistemasi yoshini (≈ 4,57 mlrd yil) aniqlashga yordam beradi.
A
AnvarKometa yadrosi — muz, chang va tosh aralashmasi («iflos qor to‘pi»). Ion dumi to‘g‘ri, ko‘kimtir, Quyosh shamoli hosil qiladi; chang dumi egri, oqish, nurlanish bosimidan. Ikkalasi ham Quyoshdan narida yo‘nalgan. Galley kometasi: a ≈ 17,8 AU bo‘lsa, T = a^{3/2} ≈ 75 yil.
Astronomiya
🔒Qulf 7: Aziz: kometa va meteorlar
Topshiriq: Meteorlar soni: 6, 9, 12, 9, 14. O‘rtacha?
M
MalikaMening konferensiya stendim — tray tadqiqoti. Biologiyadan biogeokimyoviy aylanishlar: o‘simliklar CO₂ dan fotosintezda organik modda hosil qiladi, nafas olish va chirish uni atmosferaga qaytaradi. Yoqilg‘i yonishi CO₂ ni oshiradi.
Z
ZarinaAzot: atmosferada N₂ ko‘p, lekin ko‘p organizmlar uni o‘zlashtira olmaydi; tuganak bakteriyalar ammiakka aylantiradi, nitrifikatsiyalovchi bakteriyalar oksidlaydi. Eritma tayyorlashda biz o‘g‘it moddalarini ishlatamiz.
J
JasurKimyodan reaksiya tezligi: Vant-Goff qoidasi — harorat har 10 °C ga ko‘tarilsa, tezlik bir necha marta ortadi. Koeffitsiyent 2 bo‘lsa, 30 °C ga oshganda 2³ = 8 marta: 0,02 dan 0,16 mol/(l·s) gacha.
A
AnvarKatalizator tezlikni oshiradi, ingibitor kamaytiradi; ferment — biologik katalizator. 2A + B reaksiyasida konsentratsiyalar 3 marta oshsa, tezlik 3² · 3 = 27 marta.
BiologiyaKimyo (Umumiy kimyo)
🔒Qulf 8: Malikaning stendi
Topshiriq: Koeffitsiyent 2, harorat 30 °C ga oshdi. Tezlik necha marta?
Payshanba
A
AnvarFizika laboratoriyasi: yoritilganlik E = I / r². Teng yoritilganlik usuli: I₁ = I₂ · (r₁ / r₂)². Lampa 2: I₂ = 100 kd, r₂ = 0,5 m; sinalayotgan lampa 1: r₁ = 1,0 m. I₁ = 100 · (1,0 / 0,5)² = 400 kd.
J
Jasurr₂ ni 5 marta o‘lchadik: 0,49; 0,50; 0,51; 0,50; 0,50 m. O‘rtacha (0,49 + 0,50 + 0,51 + 0,50 + 0,50) / 5 = 2,50 / 5 = 0,50 m, kenglik 0,02 m. Statistika o‘lchash xatoligini ham baholaydi.
Z
ZarinaLyuksmetr va masofa o‘lchagich bilan ishlaymiz. Natijani grafikka tushiramiz: E ning 1 / r² ga bog‘liqligi to‘g‘ri chiziq beradi.
Fizika
🔒Qulf 9: O‘lchash xatoligi
Topshiriq: I₂ = 100 kd, r₁ = 1,0 m, r₂ = 0,5 m. I₁ = I₂(r₁ / r₂)²?
Z
ZarinaDavlat va huquq darsidan: byudjet — davlat daromadlari va xarajatlarining bir yillik rejasi. Asosiy manba — Byudjet kodeksi. Byudjet ko‘p bosqichli: respublika, Qoraqalpog‘iston, viloyatlar va Toshkent shahri, tuman byudjetlari.
A
AnvarTadbirkorlik darsidan: soliq — davlat byudjetiga qonun bo‘yicha majburiy to‘lov; yo‘llar, maktablar, kasalxonalar kabi umumiy xizmatlarni moliyalashtiradi. Soliq = baza · stavka. QQS stavkasi 12 %.
J
JasurStend plakatini chop etish: QQS siz 200 000 so‘m (misol). QQS = 200 000 · 0,12 = 24 000, jami 224 000. Konferensiya byudjeti 250 000, demak, bitta katta plakat sig‘adi, ikkitasi sig‘maydi.
M
MalikaNarxlarni solishtirganda QQS bilan yoki QQS siz ekanini doim yozamiz.
Davlat va huquq asoslariTadbirkorlik asoslari
🔒Qulf 10: Byudjet, soliq va chop etish
Topshiriq: QQS 12 %, baza 200 000. Soliq?
🔑 Kalit: Plakat 200 000 + QQS 12 % = 224 000 so‘m (misol), byudjet 250 000: bitta katta plakat.
Juma
A
AnvarJahon tarixidan Turkiya: 1990-yillarda iqtisod ochilgan, lekin inflyatsiya yuqori bo‘lgan. Parlament respublikasi — hukumat parlamentga bog‘liq bo‘lgan tuzum. Biz buni faqat ma’lumot sifatida yozamiz, baho bermaymiz.
Z
ZarinaInflyatsiya yiliga 10 % bo‘lsa, bugun 100 000 so‘mga olinadigan narsa kelasi yil taxminan 110 000 so‘m turadi. Narxlarni bir yillik solishtirish uchun foiz kerak.
M
MalikaDin tarixi darsidan: «qadriyat» arabcha «qadr» — qiymat, daraja; ijtimoiy ahamiyat. Navro‘z — xalq hayoti bilan bog‘liq an’anaviy bayram. Hashar — jamoa bo‘lib ixtiyoriy ish.
J
JasurStendlarni 12 ta sinfdosh hashar bilan, 1,5 soatdan o‘rnatadi: 12 · 1,5 = 18 soat ish, bir kunda. Rahmat!
Jahon tarixiDunyo dinlari tarixi
🔒Qulf 11: Hashar va qadriyatlar
Topshiriq: 12 kishi, har biri 1,5 soat. Jami?
J
JasurKalitlar. 🔑1 tanlanma: 90 ning ≈ 11 % i, n = 10, qur’a bilan. 🔑2 o‘rtacha 3,7, mediana 3, moda 3; 14 ni olsak o‘rtacha ≈ 2,6, mediana 3. 🔑3 gistogramma: 4, 5 va 1 kishi. 🔑4 «10 nafar o‘quvchi». 🔑5 plakat 224 000 ≤ 250 000.
Z
ZarinaMurosa: 14 soatni chiqarib tashlasak, rasm «tekis» ko‘rinadi, lekin ma’lumotni yashirgan bo‘lamiz. Qoldirsak, o‘rtacha ko‘p aldaydi.
A
AnvarYechim: ma’lumotni qoldiramiz, lekin «odatiy» qiymat sifatida medianani ko‘rsatamiz, o‘rtachani va kenglikni qo‘shib yozamiz, istisnoni tushuntiramiz.
J
JasurQaror: slaydda «Odatiy o‘quvchi haftasiga 3 soat sport qiladi (mediana). O‘rtacha 3,7, kenglik 14; n = 10, qur’a bilan». Xulosa butun maktabga emas, faqat 11-sinfga tegishli, deb yozaman. Ruscha murojaat: «Уважаемые гости!»
Siz
Hal qiluvchi kalitlar — 2 va 1: mediana barqaror va tanlanma hajmi ochiq aytiladi.
MatematikaRus tiliTadbirkorlik asoslari
🔒Qulf 12: Qaror: slayddagi son
Topshiriq: Qaror qaysi ikki kalitga tayandi?
🔑 Kalit: Jasur ma’lumotni (14 soat ham) qoldiradi; «odatiy» sifatida mediana 3 soatni, o‘rtacha 3,7 va kenglik 14 ni, n = 10 ni ko‘rsatadi.
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotAstronomiyaBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaJahon tarixiKimyo (Umumiy kimyo)Rus tiliTadbirkorlik asoslari
0 / 15 yulduz
Jamoa hisoboti
Bitiruvchi daftari: tadqiqot natijasini ko‘rsatish
Qaror: Jasur 14 soatlik ma’lumotni ham qoldirdi va «odatiy» qiymat sifatida mediana 3 soatni ko‘rsatdi; o‘rtacha 3,7, kenglik 14, n = 10 qur’a bilan (misol ma’lumotlar). Dalillar: 1) 14 olinsa, o‘rtacha ≈ 2,6, mediana esa 3 qoladi; 2) tanlanma 90 ning ≈ 11 %, xulosa faqat 11-sinfga tegishli; 3) plakat 200 000 + QQS 12 % = 224 000 ≤ 250 000. Kelasi yil 11-sinfga maslahat: ma’lumotni yashirmang, tanlanma hajmini aytib, medianani ham yozing.
— 11-B jamoa
Topilgan kalitlar
Bosh to‘plam — 90 o‘quvchi; tanlanma qur’a bilan, n = 10 (≈ 11 %); slaydda tanlanma hajmi ko‘rsatiladi.
Ma’lumotlar: o‘rtacha 3,7, mediana 3, moda 3, kenglik 14; 14 olinsa o‘rtacha ≈ 2,6, mediana 3 — mediana barqarorroq.
Plakat 200 000 + QQS 12 % = 224 000 so‘m (misol), byudjet 250 000: bitta katta plakat.
Jasur ma’lumotni (14 soat ham) qoldiradi; «odatiy» sifatida mediana 3 soatni, o‘rtacha 3,7 va kenglik 14 ni, n = 10 ni ko‘rsatadi.
Yulduzli savollar
Qator 6, 9, 9, 12, 14. O‘rtacha?
Koeffitsiyent 2, harorat 20 °C ga oshdi. Tezlik necha marta?
O‘ylab ko‘r: agar bokschi 100 soat kiritilsa, qaysi son ko‘proq o‘zgarardi?