3-laboratoriya mashg‘uloti
3-laboratoriya mashg‘ulotida tabiiy va sun’iy ekotizim solishtiriladi. Avval har ikkala ekotizimda uchraydigan turlar ro‘yxati tuziladi va ular produtsent, konsument yoki redutsentga ajratiladi. Keyin jadval to‘ldiriladi: tabiiy ekotizimda tanlanish tabiiy bo‘lib, ta’sir kam, tur xilma-xilligi katta, o‘zini boshqarish bor; paxtazorda esa inson maksimal hosilni maqsad qiladi, tanlash sun’iy, qo‘shimcha energiya va o‘g‘it kiritiladi, mineral moddalar hosil bilan chiqib ketadi. Ikkala ekotizimda ham produtsent, konsument va redutsent bor, asosiy energiya manbai quyosh, ekologik piramida qoidasi amal qiladi. Xulosa: ular tuzilishi bo‘yicha o‘xshash, ammo barqarorlik va boshqarilishi bo‘yicha farq qiladi.
| Belgi | Cho‘l (tabiiy) | Paxta dalasi |
|---|---|---|
| Tanlanish | tabiiy | sun’iy |
| Tur xilma-xilligi | yuqori | kam |
| Qo‘shimcha energiya, o‘g‘it | yo‘q | ha |
| O‘zini boshqarish | bor | yo‘q |
Maktab kengashi yangi o‘quv bog‘i uchun ikki joyni solishtiradi: quyoshli burchak va soyali burchak. Ikkalasi uchun bir xil qatorlar tuziladi: kunlik yorug‘lik, tuproq, yaqin suv manbai va shamol. Shunday jadvalda tanlov fikr emas, dalilga tayanadi.
Shahar rejalashtiruvchilari ikki maydondan birini tanlaydi, tadqiqotchilar ikki yashash muhitini bir xil ko‘rsatkichlar bilan solishtiradi, fermerlar ikki yer bo‘lagini hosildorlik bo‘yicha taqqoslaydi.
Ikki narsani (masalan, ikkita olma yoki ikkita barg) bir xil to‘rt qator bilan jadvalda solishtiring: rangi, kattaligi, yuzasi, hidi.
Maktab hovlisi yoki yaqin bog‘dan ikkita 5 × 5 qadam maydon tanlang (biri tabiiy o‘t, biri ekilgan gul tuvagi yoki ekin). 10 daqiqa ichida topilgan tur sonini sanang va jadvalga yozing. Hasharotlarni ushlamang, ularga tegmang; ari va ilonlardan uzoq turing.